درس 7: زمین خانهی سنگی ما
صفحه ۵۰ تا ۵۷ کتاب درسی
در بیشتر جاهای زمین سنگ وجود داردمشاهده کنیدصفحه ۵۱ کتاب درسی
درس با یک نگاه ساده شروع میشود: به اطراف خود نگاه کنید و بگویید در چه جاهایی سنگ میبینید. کوه، جویِ کنار خیابان، دیوار حیاط، کف راهرو و حتّی گلدانهای مدرسه.
سنگها گوناگوناندمشاهده و دستهبندی کنیدصفحه ۵۲ کتاب درسی
هر دانشآموز چند قطعه سنگ با خود به کلاس میآورد. سنگها را بین گروهها تقسیم کنید. افراد هر گروه سنگهای مشابه را کنار هم بگذارند.
بعد با سنگهای گروه خود یک شکل بسازید.
الف) سنگهای مشابه را بر چه اساسی کنار هم گذاشتید؟
پاسخ: هر گروه ممکن است اساس دیگری انتخاب کند: رنگ، اندازه، زبری و صافی، سنگینی یا سوراخدار بودن. هر دستهبندی که قاعدهاش روشن باشد درست است — فقط باید بتوانید بگویید قاعدهتان چه بوده.
از سنگها استفادههای زیادی میشودایستگاه فکرصفحه ۵۳ کتاب درسی
کتاب تصویر یک بنای بسیار قدیمی سنگی را نشان میدهد و میپرسد: چرا این بنا تا به حال باقی مانده است؟
امروز در راه خانه تا مدرسه به اطراف خود نگاه کنید و هرچه میبینید به خاطر بسپارید: در چه جاهایی از سنگ استفاده شده است؟ در کلاس گزارش دهید.
الف) چرا آن بنای قدیمی هنوز سرِ پاست؟
پاسخ: چون سنگ سخت است و بهآسانی خراب نمیشود؛ باران و باد و آفتاب سالها طول میکشد تا سنگ را بسایند.
کارخانهها با سنگ چه میکنندصفحه ۵۴ کتاب درسی
این صفحه هفت تصویر شمارهدار دارد: در بعضی از کارخانهها از سنگ، موادّ گوناگونی درست میکنند. شیشه، سیمان، گچ و آجر همه از دلِ سنگ و خاک بیرون میآیند.
تصویرها را به ترتیب دنبال کنید و بگویید در هر مرحله سنگ چه شکلی شده است.
سنگها همیشه در حال تغییرندصفحه ۵۵ کتاب درسی
سنگهای زمین همیشه در حال تغییر هستند. سنگِ بزرگِ کوه، سنگِ گردِ رودخانه و ماسهی ساحل سه مرحله از یک داستاناند، نه سه چیز بیربط.
انسان سنگها را تغییر میدهدصفحه ۵۶ کتاب درسی
انسان سنگها را تغییر میدهد تا از آنها استفاده کند: میبُرد، صیقل میدهد و شکل میدهد تا سنگ به پلّه و کاشی و مجسّمه تبدیل شود.
سنگها را به هم بساییددر اختیار شماصفحه ۵۷ کتاب درسی
این آزمایشِ اصلی درس است و سه کیسه لازم دارد.
- این وسیلهها را آماده کنید: کاغذ سفید، چند قطعه سنگ سیاه، چند قطعه سنگ سفید و چند کیسهی پارچهای محکم.
- دو قطعه سنگ سفید را داخل یک کیسه بیندازید.
- دو قطعه سنگ سیاه را داخل کیسهی دیگر بیندازید.
- یک قطعه سنگ سیاه و یک قطعه سنگ سفید را داخل کیسهی سوم بیندازید و درِ هر سه کیسه را ببندید.
- به کمک هم، سنگهای داخل کیسهها را به هم بسایید.
- سنگها را از داخل کیسه خارج کنید. ذرّههای داخل هر کیسه را روی یک برگ کاغذ بریزید و در کنار سنگهای مربوط به خود بگذارید.
الف) ذرّهها را به دقّت مشاهده کنید. چه نتیجهای از این آزمایش میگیرید؟
پاسخ: سنگها با ساییده شدن خرد میشوند و به ذرّههای ریز تبدیل میشوند. رنگِ ذرّههای کیسهی سوم را نگاه کنید: هر سنگی که بیشتر ساییده شده، رنگش در ذرّهها بیشتر دیده میشود.
ب) سنگها پس از تغییر چه میشوند؟
پاسخ: به ذرّههای ریزتر تبدیل میشوند — همان چیزی که ماسه و بخشی از خاک را میسازد.
اگر نزدیک شهر یا روستای شما معدن، رودخانه، کوه یا بنای سنگی قدیمی هست، از آن دیدن کنید و در کلاس گزارش دهید.