درس 10: در ساحل دجله

کنار رود دجلهصفحه ۷۲ کتاب درسی

دو روز است که به سامرا آمده‌ایم؛ در این دو روز، چند نوبت مرقد شریف امام هادی و امام حسن عسکری علیهماالسّلام را زیارت کرده، و در صحن باصفایشان نماز خوانده‌ایم و حالا کنار رود پرخروش دجله آمده‌ایم تا در ساحلش قدم بزنیم.

پدرم با دقّت به دو طرف دجله نگاه می‌کند و به افق‌های دور چشم می‌دوزد و بعد سرش را تکان می‌دهد: — «نه! هیچ نشانی از آن شکوه شاهانه نمی‌بینم!»

من که از کنجکاوی پدرم تعجّب کرده‌ام، می‌پرسم: «منظور شما چیست؟ به دنبال چه می‌گردید؟» — «قصرهای حاکمان عبّاسی! هر چه جست‌وجو می‌کنم، نشانی از آنها نمی‌بینم.»

پدرم به کتابی که در دست دارد، اشاره می‌کند و ادامه می‌دهد: «در این کتاب خوانده‌ام که سامرا پنجاه و پنج سال پایتخت حاکمان عبّاسی بوده است. حاکمان و فرزندانشان و درباریان آنها قصرهای زیادی در کنار دجله داشته‌اند؛ قصرهایی به هم پیوسته و تو در تو در دو سوی ساحل دجله! کاخ‌هایی آراسته و پر از نقش و نگار با وسایل گران‌قیمت و سفره‌های رنگارنگ… . امّا الان هیچ نشانی از آنها نیست!»

چرا این یکی مانده است؟صفحه ۷۲ کتاب درسی

من هم مانند پدرم با کنجکاوی به اطراف دجله نگاه می‌کنم و به زمین‌های خالی چشم می‌دوزم! در این هنگام پدرم با دست به گنبد امام هادی و امام حسن عسکری علیهماالسّلام اشاره می‌کند و می‌گوید:

«بنی‌عبّاس با آن همه قدرت و ثروت فراموش شدند و کسی از آنها به نیکی یاد نمی‌کند، ولی مرقد نورانی امام هادی و فرزند عزیزش را ببین؛ زائران از همه جای دنیا عاشقانه به سویشان پر می‌کشند.»

کنار دجله می‌نشینیم. غرق تماشای آب‌های خروشان می‌شوم. حرف‌های پدرم مرا به فکر فرو می‌برد. با خودم می‌گویم هرطور شده باید بفهمم که چرا امام هادی و فرزند عزیزش امام حسن عسکری علیهماالسّلام این‌قدر مورد توجّه مردم هستند ولی حاکمان عبّاسی فراموش شده‌اند.

از کتاب: زندگی امام هادی علیه‌السّلامصفحه ۷۴ کتاب درسی

• پدر گرامی‌اش امام جواد علیه‌السّلام را در اوج جوانی به شهادت رساندند و امام هادی علیه‌السّلام با اینکه سنّش هنوز به نوجوانی هم نرسیده بود، امام و پیشوای مردم شد.
• در مسجد پیامبر به شاگردان پدرش درس می‌داد. خیلی از مردم، مخصوصاً آنهایی که امام را نمی‌شناختند با تعجّب او را نگاه می‌کردند: «عجب نوجوان باهوش و بااستعدادی!»
• او شاگردان زیادی تربیت کرد که هر یک از عالمان بزرگ شدند. یکی از مشهورترین شاگردان ایشان، حضرت عبدالعظیم حسنی است که حرمش در شهر ری قرار دارد.
• متوکّل که می‌دانست مردم به امام هادی علیه‌السّلام علاقه دارند و از اتّحاد و همدلی میان ایشان می‌ترسید، دستور داد امام را با زور و اجبار از مدینه به سامرا بیاورند. امام هادی علیه‌السّلام، سال‌های سال در سامرا در نهایت سختی زندگی کرد.
• متوکّل همیشه امام عزیز را زیر نظر داشت و بارها دستور داد شبانه به خانه‌ی امام بریزند و خانه‌اش را بازرسی کنند. او حتّی به این هم بسنده نکرد و دستور داد تا مدّتی امام را در زندان نگه دارند!
• امام با همه‌ی سختی‌ها و رنج‌ها از راهنمایی و ارشاد مردم دست برنداشت و از راه دیدارهای مخفیانه و نامه‌نگاری با مردم ارتباط داشت و آنها را از هدایت‌های دلسوزانه‌ی خویش بهره‌مند می‌ساخت.
• وقتی نیازمندی به خانه‌ی ایشان می‌آمد، قبل از اینکه سخنی بگوید، امام مهربان به او کمک می‌کرد؛ آن‌قدر زیاد که بتواند مشکلش را برطرف کند.
• یکی از دوستانش به بیماری شدیدی مبتلا شد. پزشک برایش دارو نوشت. امّا هرچه جست‌وجو کردند، داروش را پیدا نکردند. امام هادی علیه‌السّلام همین که فهمید دوستش به دارو نیاز دارد به دنبال تهیه‌ی آن دارو رفت؛ آن را پیدا کرد و برای دوستش فرستاد.
• یک بار گوسفندان زیادی خرید و همراه یکی از یارانش آنها را به چرا بردند. در بازگشت، خبری از گلّه نبود. مردم از دوست امام پرسیدند: پس گوسفندان چه شدند؟ — «گلّه را به جایی بردیم که مردمش نیازمند بودند. امام گوسفندان را میان آنها تقسیم کرد.»

تنها نقطه‌ی امید مردمصفحه ۷۵ کتاب درسی

هر چه بیشتر می‌خواندم، علاقه‌ام به این امام عزیز بیشتر می‌شد. چه انسان بزرگ و بی‌نظیری!

در روزگاری که حاکمان ستمگر حقّ مردم را پایمال می‌کردند و در قصرهای با شکوهشان سفره‌های رنگارنگ می‌انداختند و خزانه‌هایشان را از سکّه‌های طلا لبریز می‌کردند، خانه‌ی ساده‌ی امام هادی علیه‌السّلام تنها نقطه‌ی امید مردم بود.

پاسخِ پرسشِ آغاز درس همین است: آنچه می‌ماند قدرت و ثروت نیست؛ خدمتی است که به مردم شده.

ویژگی‌های امام هادیبررسی کنیدصفحه ۷۶ کتاب درسی

1. با توجّه به متن درس، چند نمونه از ویژگی‌های امام هادی علیه‌السّلام را بنویسید.

   پاسخ: دانش و تربیت شاگردان، بخشندگی و کمک به نیازمندان پیش از آنکه بخواهند، پیگیری کار دیگران تا نتیجه (ماجرای دارو)، و ایستادگی در سختی — که با وجود زندان و بازرسی، از راهنمایی مردم دست برنداشت.

2. ایستگاه فکر) مجری اخبار اعلام کرد: «قهرمان گلستانی، مدال پاراالمپیک خود را به زلزله‌زدگان غرب کشور اهدا کرد.» این رفتار با کدام‌یک از داستان‌های درس ارتباط دارد؟

   پاسخ: با داستان گوسفندان: هر دو چیزی را که برایشان ارزشمند بود به کسانی دادند که نیاز داشتند، بی‌آنکه منتظر تشکّر بمانند.

3. خاطره‌گویی) این سخن امام هادی علیه‌السّلام را بخوانید: «به جای اینکه برای عدم موفّقیت‌های گذشته حسرت و اندوه بخوری، با داشتن تصمیم و اراده‌ی قوی، آنها را جبران کن.»

   پاسخ: خاطره‌ای از خودتان بگویید که در آن به‌جای غصّه خوردن برای شکست، تصمیم گرفتید و جبرانش کردید.

چه دوران سخت و خفقانی بود!گفت‌وگو کنیمصفحه ۷۷ کتاب درسی

متوکّل، مرقد امام حسین علیه‌السّلام، جدّ بزرگ امام هادی علیه‌السّلام را تخریب کرد؛ عدّه‌ی زیادی از نسل پیامبر و دوستان ایشان را به زندان انداخت؛ به شاعران پول زیادی می‌داد تا در شعرهای خود به امامان بی‌احترامی کنند؛ بیت‌المال مسلمانان را صرف خوش‌گذرانی خود می‌کرد و دائماً امام هادی علیه‌السّلام را مورد آزار و اذیت قرار می‌داد. ولی امام که نوجوانی بیش نبود با توکّل به خداوند از تلاش و راهنمایی مردم دست برنداشت.

1. از این نوشته، چه برداشتی دارید؟

   پاسخ: که فشار و قدرت، کسی را که به خدا توکّل دارد متوقّف نمی‌کند؛ و اینکه سن، معیار توانایی نیست — امام در همان نوجوانی راه را ادامه داد.

جدول ارتباط‌هابگرد و پیدا کنصفحه ۷۸ کتاب درسی

با خانواده: تاریخ تولّد و شهادت امام هادی علیه‌السّلام را از روی تقویم پیدا کنید.