درس 9: بدن ما (1)

خراشِ دستِ محمّدفعّالیتصفحه ۷۸ کتاب درسی

یک روز محمّد هنگام بازی کردن زمین خورد و پوست دستش خراش برداشت. مدّتی طول کشید تا زخم او بهبود پیدا کند. پوستِ از بین رفته‌ی دست محمّد چگونه بهبود پیدا کرد؟ آیا پوست جدیدی ساخته شد؟

1. ۱یک تکّه پارچه‌ی سیاه‌رنگ و کمی زبر را به‌آرامی به پشت دست خود بکشید.
2. ۲پارچه را از روی دستتان بردارید و به دقّت به آن نگاه کنید؛ چه مشاهده می‌کنید؟

بدن ما و همه‌ی جانداران از سلّول (یاخته) ساخته شده است. سلّول‌ها زنده‌اند. وقتی سلّول‌های پوست آسیب می‌بینند، سلّول‌های جدید جای آن‌ها را می‌گیرند و زخم بهبود پیدا می‌کند. لایه‌ی روییِ پوست از سلّول‌های مرده‌ای تشکیل شده است که به‌تدریج می‌ریزند — همان چیزی که روی پارچه‌ی سیاه دیدید.

سلّول چه‌قدر کوچک است؟صفحه ۷۸ کتاب درسی

سلّول‌ها بسیار کوچک‌اند؛ مثلاً میلیون‌ها سلّول پوست روی یک میلی‌متر از خط‌کش جا می‌گیرند. یک میلی‌متر را روی خط‌کش ببینید. چه چیزهایی می‌شناسید که اندازه‌ی آن‌ها از یک میلی‌متر هم کوچک‌تر است؟

برای دیدن سلّول‌ها باید از میکروسکوپ استفاده کنید. میکروسکوپ ابزاری است که اجسام را بزرگ‌تر از اندازه‌ی واقعی نشان می‌دهد.

سلّول‌های داخل دهان را ببینیدفعّالیتصفحه ۷۹ کتاب درسی

در بدن ما میلیون‌ها میلیون سلّول وجود دارد و این سلّول‌ها شکل‌های مختلفی دارند. کتاب سه نمونه را کنار هم می‌گذارد: سلّول‌های داخل دهان، سلّول‌های معده و سلّول‌های روده‌ی باریک.

هر سلّول معمولاً از سه قسمت تشکیل شده است: پرده‌ی دور سلّول یا غشاء، سیتوپلاسم و هسته.

1. ۱سلّول‌های داخل دهان به‌راحتی جدا می‌شوند؛ به کمک آموزگار، این سلّول‌ها را با گوش‌پاک‌کن از دهان خود خارج کنید.
2. ۲سلّول‌ها را روی تیغه قرار دهید.
3. ۳تیغک را روی تیغه بگذارید.
4. ۴با میکروسکوپ مشاهده کنید و شکل آن‌ها را بکشید؛ سپس شکل‌های خود را در گروه مقایسه کنید.

سلّول (یاخته)

کوچک‌ترین واحد ساختمانِ بدن جانداران

غشاء

پرده‌ی دور سلّول

هسته

بخش مرکزی سلّول

سلّول‌ها به چه چیزهایی نیاز دارند؟فکر کنیدصفحه ۸۰ کتاب درسی

وقتی بدن رشد می‌کند، تعداد سلّول‌ها افزایش می‌یابد. بسیاری از سلّول‌های بدن پس از چند روز یا چند ماه می‌میرند و سلّول‌های جدید جای آن‌ها را می‌گیرند. وقتی بخشی از بدن مانند پوست آسیب می‌بیند، سلّول‌های آن بخش تقسیم می‌شوند و سلّول‌های جدیدی تولید می‌کنند که محلّ آسیب‌دیدگی را ترمیم می‌کنند.

غذایی که می‌خوریم، آبی که می‌نوشیم و هوایی که تنفّس می‌کنیم، نیاز سلّول‌های بدن ما را برطرف می‌کنند. سلّول‌ها به این مواد نیاز دارند تا زنده بمانند، رشد کنند و تقسیم شوند.

1. الف) با توجّه به اندازه‌ی سلّول‌ها، غذاهایی که می‌خوریم باید چه‌قدر ریز شوند تا بتوانند وارد سلّول‌های بدن شوند؟

   پاسخ: بسیار ریزتر از چیزی که با چشم دیده می‌شود — ریزتر از خودِ سلّول. پاسخ خود را با یک نقّاشی نشان دهید.

گوارش غذاگفت‌وگوصفحه ۸۱ کتاب درسی

غذاهایی که می‌خوریم باید بسیار ریز شوند تا وارد سلّول‌های بدن شوند. گوارش غذا از وقتی که آن را وارد دهان می‌کنیم آغاز می‌شود. در اثر گوارش، غذا آن‌قدر ریز می‌شود که ذرّه‌های آن می‌توانند وارد سلّول‌های بدن شوند.

کتاب مسیر یک سیب را قدم‌به‌قدم دنبال می‌کند.

1. ۱وقتی سیب را در دهان می‌گذاریم، با دندان‌هایمان آن را تکّه‌تکّه می‌کنیم. سیب با بُزاق (آب دهان) مخلوط می‌شود و به شکل گلوله‌هایی نرم درمی‌آید.
2. ۲گلوله‌های نرمِ سیب کم‌کم از مری می‌گذرند و به معده می‌روند.
3. ۳سیبِ نرم‌شده مدّتی در معده می‌ماند. در آن‌جا گوارش ادامه پیدا می‌کند تا به شکل مایع غلیظی از ذرّه‌های سیب درآید.
4. ۴این مایع غلیظ کم‌کم از معده وارد روده‌ی باریک می‌شود. ذرّه‌های سیب در روده‌ی باریک آماده‌ی ورود به سلّول‌های بدن می‌شوند.
5. ۵موادّ گوارش‌نیافته (مثل پوست سیب) به روده‌ی بزرگ فرستاده می‌شوند تا از بدن دفع شوند.

سهم شما در حفظ سلامت بدن خود: غذا را همیشه به‌خوبی می‌جوم؛ سعی می‌کنم زیاد نوشابه ننوشم؛ شیر و لبنیات را به اندازه‌ی کافی مصرف می‌کنم؛ نوشیدنی و غذای خیلی داغ و خیلی سرد نمی‌خورم.