درس 10: بدن ما (2)
صفحه ۸۳ تا ۹۲ کتاب درسی
چه کسی حباب بزرگتری میسازد؟فعّالیتصفحه ۸۴ کتاب درسی
دانشآموزان در مسابقهی «چه کسی میتواند با فوت کردن بادکنک بزرگتری درست کند؟» شرکت کردند و بادکنکهایی در اندازههای گوناگون درست شد. چرا برخی بادکنکها بزرگتر و برخی کوچکتر شدند؟
- کیسهی پلاستیکی سیاهی را درون سینی پهن کنید.
- نصف لیوان محلول آب و صابون را روی این کیسه بریزید و پخش کنید. خطکش را درون محلول قرار دهید.
- یک نی را وارد این محلول کنید.
- نفسی عمیق بکشید؛ با همان نفس بهآرامی در نی فوت کنید تا یک حباب بزرگ درست شود. تا جایی که میتوانید نفس خود را خالی کنید.
- قطر این حباب را اندازه بگیرید و در جدول یادداشت کنید.
- هر یک از افراد گروه این فعّالیت را جداگانه انجام دهد و نتیجه را در جدول بنویسد.
| نام افراد گروه | قطر حباب (سانتیمتر) |
|---|---|
| … | … |
| … | … |
| … | … |
الف) وقتی حباب ساختید یا بادکنک را از هوا پر کردید، اوّل کدام کار را انجام دادید: دم یا بازدم؟
پاسخ: اوّل دم — نفس عمیق کشیدید — و بعد بازدم. قطر حباب نشان میدهد در آن بازدم چهقدر هوا از ششهای شما بیرون آمده است.
درون بینی هر یک از ما تعداد زیادی مو وجود دارد. دربارهی فایدهی این موها اطّلاعاتی جمع کنید و به کلاس گزارش دهید.
انتقال مواد در بدنصفحه ۸۶ کتاب درسی
خون در سراسر بدن در لولههایی به نام رگ جریان دارد. خون موادّ غذایی را به سلّولهای بدن میرساند و موادّ دفعی را از سلّولها میگیرد.
- قلب مانند یک تلمبه، خون را با فشار به درون رگها میفرستد.
- سرخرگها خون را از قلب خارج میکنند و به بخشهای مختلف بدن میرسانند.
- سیاهرگها خون بخشهای مختلف بدن را وارد قلب میکنند.
- در قسمتهای گوناگون بدن، رگهای بسیار باریکی به نام مویرگ وجود دارد. مویرگها موادّ لازم را به سلّولهای بدن میرسانند.
در خون، سلّولهایی به نام گلبول (گویچه) قرمز وجود دارد. گلبولهای قرمز اکسیژن و کربندیاکسید را جابهجا میکنند.
نبض خود را بشماریدفعّالیتصفحه ۸۷ کتاب درسی
- مانند شکل، دو انگشت خود را روی مچ دستتان قرار دهید. چه مشاهده میکنید؟
- آنچه احساس کردید نبض نام دارد. هریک از افراد گروه، تعداد نبض خود را در مدّت یک دقیقه بشمارد و در جدول بنویسد.
- با استفاده از گوشی پزشکی، صدای قلب خود و دوستانتان را در مدّت یک دقیقه بشنوید و بشمارید.
الف) آیا بین تعداد صدای قلب و تعداد نبضتان رابطهای وجود دارد؟
پاسخ: بله؛ تعداد نبض با تعداد ضربان قلب مساوی است. نبض نشان میدهد که خون در سرخرگها حرکت میکند. تعداد ضربان قلب یک انسان بالغ و سالم معمولاً ۷۵ بار در دقیقه است.
ب) چرا پزشک تعداد نبض بیمار را اندازهگیری میکند؟
پاسخ: چون تعداد نبض یکی از نشانههای وضعیت قلب و حال عمومی بیمار است و بهآسانی و بدون دستگاه اندازه گرفته میشود.
اگر ما غذاهای پرچرب بخوریم، ممکن است در بزرگسالی قلب و رگهایمان درست کار نکنند؛ زیرا موادّ چربی به دیوارهی سرخرگها میچسبند و حرکت خون را سخت میکنند. خوردن انواع میوهها و سبزیها، زیتون و گردو برای قلب مفید است و ورزش کردن هم کمک میکند قلب بهتر کار کند.
پیش از دویدن و بعد از دویدنفعّالیتصفحه ۸۹ کتاب درسی
- روی صندلی بنشینید و بهآرامی نفس بکشید. تعداد دم و بازدم خود را در مدّت یک دقیقه بشمارید.
- همزمان نفر دیگرِ گروه، تعداد نبض شما را در مدّت یک دقیقه اندازه بگیرد.
- اکنون ۵ دقیقه بدوید و بلافاصله مرحلههای ۱ و ۲ را تکرار کنید.
| نام دانشآموز | دم و بازدم قبل | دم و بازدم بعد | نبض قبل | نبض بعد |
|---|---|---|---|---|
| … | … | … | … | … |
الف) چرا تعداد نبض پس از فعّالیتهای بدنی تغییر میکند؟
پاسخ: چون سلّولهای ماهیچه هنگام دویدن به غذا و اکسیژن بیشتری نیاز دارند؛ قلب تندتر میزند و نفس تندتر میشود تا این نیاز برسد.
ب) آیا قلب شما هنگام استراحت و خواب ضربان دارد؟
پاسخ: بله، ولی کندتر. قلب هیچوقت نمیایستد، چون سلّولها حتّی در خواب هم به غذا و اکسیژن نیاز دارند.
موادّ لازم چگونه به سلّولها میرسند؟گفتوگوصفحه ۹۰ کتاب درسی
سلّولهای رودهی باریک، موادّ غذایی را به خون میرسانند. ششها هم اکسیژن را وارد خون میکنند؛ سپس خون، موادّ غذایی و اکسیژنی را که دریافت کرده است به سلّولهای مختلف بدن، مانند سلّولهای دست و پا و مغز، میبرد.
گلبولهای قرمز خون، اکسیژن را از شش دریافت میکنند و کربندیاکسید را به شش میدهند.
تصفیهی خونگفتوگوصفحه ۹۱ کتاب درسی
سلّولها وقتی از ذرّههای غذا استفاده میکنند، درون آنها موادّ دفعی به وجود میآید که باید خارج شوند. یکی از این مواد کربندیاکسید است. خون کربندیاکسید را از سلّولهای بدن جمعآوری میکند و به ششها میدهد تا آن را از بدن خارج کنند.
سلّولها موادّ دفعی دیگری مثل آب اضافی را به خون میدهند. خون این مواد را به کلیهها میبرد. کلیهها خون را تصفیه میکنند و موادّ دفعی را به شکل ادرار درمیآورند. لولههایی ادرار را کمکم به مثانه منتقل میکنند و با پر شدن مثانه، فرد احساس دفع پیدا میکند.
نگه داشتن طولانیمدّت ادرار به کلیهها و مثانه آسیب میزند. سهم شما در حفظ سلامت بدن: هر روز به اندازهی کافی آب مینوشم؛ با دفع کردن بهموقع ادرار از کلیههایم مراقبت میکنم؛ در روزهایی که هوا آلوده است بیرون از خانه بازی نمیکنم.