درس 11: بیمهرهها
صفحه ۹۳ تا ۱۰۲ کتاب درسی
جانورانِ بوتهی گل سرخفعّالیتصفحه ۹۴ کتاب درسی
دانشآموزان از بوتهی گل سرخ باغچهی مدرسه نگهداری میکنند و بارها این پنج جانور را در باغچه دیدهاند: کرم خاکی، مورچه، کفشدوزک، عنکبوت و شته.
- دستکش یکبارمصرف به دست کنید. کرم خاکی را از زیر خاک باغچه بیرون بیاورید و روی پارچهای مرطوب در یک جعبه قرار دهید. بدن جانور را با ذرّهبین مشاهده کنید و شکل آن را نقّاشی کنید.
- شکل یک مورچه را نقّاشی کنید. سپس یک مورچه را با ذرّهبین مشاهده کنید و نقّاشی خود را با مورچهی واقعی مقایسه کنید: بدن مورچه چه شکلی دارد؟ مورچه چند پا دارد؟
- تصویر شته، کفشدوزک و عنکبوت را مشاهده کنید و جدول را کامل کنید.
| نام جانور | شکل بدن | دست و پا | بال |
|---|---|---|---|
| کرم خاکی | حلقهحلقه | … | … |
| مورچه | … | … | … |
| کفشدوزک | بندبند | … | … |
| عنکبوت | … | … | … |
| شته | … | ۶ تا دارد | … |
هنگام مشاهدهی جانوران مراقب باشید که به آنها آسیب نرسد. پس از مشاهده، جانور را به محلّ زندگیاش برگردانید.
این پنج جانور با گل سرخ چه میکنند؟گفتوگوصفحه ۹۶ کتاب درسی
| نام جانور | غذای جانور |
|---|---|
| کرم خاکی | از موادّ موجود در خاک تغذیه میکند. |
| کفشدوزک | جانوران کوچکی مانند شته را میخورد. |
| شته | شیرهی گیاه را میمکد. |
| مورچه | شیرهای را که شته میمکد میخورد؛ دانهی گیاهان را هم میخورد. |
| عنکبوت | مورچه و جانوران کوچک را شکار میکند. |
الف) برای حفاظت از بوتهی گل سرخ چه راههایی پیشنهاد میدهید؟
پاسخ: از روی جدول میشود دید که شته به گیاه آسیب میزند و کفشدوزک شته را میخورد. پس نگه داشتن کفشدوزک بهتر از سم پاشیدن است، چون سم کفشدوزک را هم میکشد.
جانورانی که مهره ندارندصفحه ۹۷ کتاب درسی
مار ستون مهره دارد و جانوری مهرهدار است، در حالی که کرم خاکی ستون مهره ندارد. به جانورانی که ستون مهره ندارند، جانوران بیمهره میگویند. مورچه، کفشدوزک، شته، عنکبوت و بسیاری از جانوران دیگر بیمهرهاند.
دانشمندان همانطور که مهرهداران را به گروههای مختلفی تقسیم میکنند، بیمهرهها را هم در گروههای مختلفی طبقهبندی میکنند.
کرمهاصفحه ۹۷ کتاب درسی
دانشمندان کرم خاکی و جانوران مانند آن را در گروه کرمها طبقهبندی میکنند. زالو کرمی است که در باتلاق و گاهی در جوی آب زندگی میکند و از خون جانوران دیگر تغذیه میکند. کرمک کرمی است که در رودهی انسان، بهویژه رودهی کودکان زندگی میکند؛ کرمک از موادّ غذایی درون بدن ما استفاده میکند و ما را بیمار میکند.
برخی کرمها مفیدند: انسان نوعی کرم خاکی را پرورش میدهد که کود تولید میکند و این کود رشد گیاهان را افزایش میدهد. زالو را هم پرورش میدهند و از آن در پزشکی استفاده میکنند.
اگر پس از رفتن به دستشویی و پیش از خوردن غذا دستهایمان را با آب و صابون بشوییم و همیشه ناخنهایمان را کوتاه نگه داریم، میتوانیم از آلوده شدن به کرمک جلوگیری کنیم.
حشرات، عنکبوتیان، سختپوستان و هزارپایانگفتوگوصفحه ۹۸ کتاب درسی
حشرات فراوانترین جانوران روی زمیناند. دانشمندان عنکبوتیان، حشرات، سختپوستان و هزارپایان را در یک گروه بزرگ به نام بندپایان طبقهبندی میکنند. بدن بندپایان پوشش سختی دارد و آنها هنگام رشد کردن چند بار پوشش سخت خود را عوض میکنند؛ به این کار پوستاندازی میگویند.
| گروه | نشانهها | نمونهها |
|---|---|---|
| حشرات | شش پای بندبند، دو شاخک، بدن چندقسمتی؛ برخی دو بال دارند | مورچه، کفشدوزک، شته، پروانه، ملخ، زنبور عسل، سنجاقک |
| عنکبوتیان | بدن دوقسمتی و هشت پای بندبند | عنکبوت، عقرب |
| سختپوستان | بدن بندبند، دو شاخک دراز، تعداد فراوانی پا و پوستهی محکم | خرخاکی، خرچنگ، میگو |
| هزارپایان | بدن دراز با پاهای بسیار، در جاهای تاریک و مرطوب | دو نوع هزارپا |
برخی حشرات ما را بیمار میکنند. شپش حشرهای است که از خون انسان تغذیه میکند، در لابهلای موهای انسان زندگی و تخمگذاری میکند و موجب خارش شدید پوست میشود.
بیمهرههای دیگرجمعآوری اطّلاعاتصفحه ۱۰۱ کتاب درسی
جانوران بیمهرهی دیگری هم وجود دارند که در آب و خشکی زندگی میکنند. کتاب پنج نمونه را نشان میدهد: حلزون، ستارهی دریایی، صدف دوکفهای، هشتپا و عروس دریایی.
الف) هر یک از این جانوران بیمهره در کجا زندگی میکند؟
پاسخ: اطّلاعات جمع کنید و در کلاس گزارش دهید — بیشترشان دریاییاند و حلزون هم در خشکی و هم در آب دیده میشود.
سهم شما در حفاظت از جانوران: هرگز لانهی جانوران را در بیابان، دشت، ساحل و جاهای دیگر خراب نمیکنم؛ هرگز در ساحل دریا یا رودخانه زباله نمیریزم. وقتی حشرات مضر را با حشرهکش از بین میبریم، حشرههای مفید هم میمیرند.