درس 4: زندگی ما و گردش زمین (2)

دو سکّه، دو جور نورآزمایش کنیدصفحه ۳۱ کتاب درسی

در اتاقی تاریک روی دو میز، دو سکّه و دو چراغ مطالعه‌ی یکسان بگذارید. نور یکی را راست بر سکّه بتابانید و نور دیگری را مایل. پس از مدّتی سکّه‌ها را لمس کنید.

1. الف) کدام سکّه بیشتر گرم شده است؟ چرا؟

   پاسخ: سکّه‌ای که نور راست بر آن تابیده. در تابش راست، نور روی جای کوچک‌تری جمع می‌شود و همان‌جا را بیشتر گرم می‌کند.

قرآن کریم می‌فرماید: اوست کسی که زمین را برای شما رام گردانید. (سوره‌ی ملک، آیه‌ی ۱۵)

زمین فصل‌های مختلفی داردصفحه ۳۲ کتاب درسی

سردی و گرمی جایی که زندگی می‌کنیم در فصل‌های مختلف فرق می‌کند، و دلیلش همان چیزی است که با دو سکّه دیدید.

• وقتی نور خورشید به جایی راست می‌تابد، آنجا بیشتر گرم می‌شود.
• وقتی نور خورشید به جایی مایل می‌تابد، آنجا کمتر گرم می‌شود.

تصویر جادّه‌ی ییلاق رضوان‌شهر در چهار فصل، یک جای ثابت را نشان می‌دهد که چهار چهره‌ی متفاوت دارد.

بادنما و فرفره بسازیدبسازیدصفحه ۳۴ کتاب درسی

باد دو چیز دارد: جهت و سرعت. برای هر کدام یک وسیله می‌سازیم.

1. ۱از مقوّا یک تکّه‌ی سه‌گوش و یک تکّه‌ی چهارگوش ببرید.
2. ۲سه‌گوش را به یک سر نی و چهارگوش را به سر دیگرش وصل کنید.
3. ۳یک سوزن در وسط نی فرو ببرید و نوک سوزن را در ته یک مداد یا قطعه چوب بگذارید.
4. ۴بادنما را جلوی باد بگیرید تا جهت وزش را نشان دهد.

با فرفره می‌شود فهمید سرعت باد زیاد است یا کم: هر چه تندتر بچرخد، باد تندتر است.

وقتی باد شدید می‌شودصفحه ۳۵ کتاب درسی

بادهای شدید را طوفان می‌گویند. طوفان می‌تواند به ساختمان‌ها خسارت بزند و در دریا موج‌های بسیار بزرگ بسازد که کشتی‌ها را غرق می‌کند.

نکته‌های ایمنی هنگام طوفان را از معلّم خود بپرسید و به یاد بسپارید.

باد چهره‌ی زمین را عوض می‌کندصفحه ۳۶ کتاب درسی

باد می‌تواند چیزهای سبک مانند گَرد و غبار و دانه‌های ماسه را جابه‌جا کند. وقتی سرعتش کم می‌شود، آنچه با خود آورده روی زمین می‌گذارد.

در بخش‌های وسیعی از کشور ما تپّه‌هایی از ماسه هست که باد آن‌ها را ساخته است. گاهی این ماسه‌ها روی جادّه‌ها یا زمین‌های کشاورزی و حتّی روستاها را می‌پوشانند.

درخت‌کاری یکی از راه‌های نگه داشتن خاک در برابر باد است.

انسان از باد استفاده می‌کندصفحه ۳۷ کتاب درسی

از گذشته تا امروز انسان از باد کار کشیده است: بادبان کشتی، آسیاب بادی، و امروز توربین‌های بادی که برق تولید می‌کنند — مانند توربین‌های بادی منجیل.

استفاده از باد روزبه‌روز بیشتر می‌شود، چون تمام نمی‌شود و هوا را آلوده نمی‌کند.