درس 3: زندگی ما و گردش زمین (1)

توپ و چراغمشاهده کنیدصفحه ۲۳ کتاب درسی

در اتاقی تاریک، نخی را با چسب دور یک توپ ببندید و توپ را جلوی چراغ روشنی بگیرید. حالا نگاه کنید چه مقدار از توپ روشن شده است.

همیشه نصف توپ روشن است و نصف دیگرش تاریک — هرچقدر هم توپ را بچرخانید.

زمین هم همین است: نور خورشید همیشه یک طرف زمین را روشن می‌کند.

روز و شب چگونه پدید می‌آید؟گفت‌وگو کنیدصفحه ۲۳ کتاب درسی

آن طرف از زمین که رو به خورشید است روز دارد و طرف دیگر شب. زمین در هر ۲۴ ساعت یک بار به دور خودش می‌چرخد، و با این چرخش هر جایی به نوبت رو به خورشید می‌آید.

قرآن کریم می‌فرماید: خدا کسی است که شب را برای شما پدید آورد تا در آن آرام بگیرید و روز را روشنی‌بخش قرار داد. (سوره‌ی غافر، آیه‌ی ۶۱)

بازیِ خورشید و زمینکار در کلاسصفحه ۲۴ کتاب درسی

1. ۱یک نفر وسط می‌ایستد و خودش را خورشید معرّفی می‌کند.
2. ۲چهار نفر دور او می‌ایستند، دست‌هایشان را طوری می‌گیرند که هیچ‌کدام دیگری را نبیند؛ این چهار نفر زمین‌اند.
3. ۳هر کس رو به خورشید است بلند می‌گوید: من روز هستم. هر کس کاملاً پشت به خورشید است می‌گوید: من شب هستم.
4. ۴حالا همه آرام به سمت چپ خود حرکت می‌کنند و هر کسی به جای نفر بعدی می‌رسد؛ بازی آرام ادامه دارد.

با هر جابه‌جایی، «روز» و «شب» عوض می‌شوند بی‌آنکه خورشید تکان بخورد. همین است که در آسمان اتفاق می‌افتد.

با دماسنج اندازه بگیریمآزمایش کنیدصفحه ۲۵ کتاب درسی

برای اندازه گرفتن سردی و گرمی از دماسنج استفاده می‌کنیم. ظرفی را تا نیمه آب سرد بریزید و دماسنج را داخلش بگذارید و دما را یادداشت کنید.

ظرف را با کمک معلّم روی سه‌پایه بگذارید و چراغ الکلی را زیرش روشن کنید. هر ۲ دقیقه یک بار دما را بخوانید و بنویسید. پس از ۱۰ دقیقه شعله را خاموش کنید و باز هم هر ۲ دقیقه دما را یادداشت کنید.

1. الف) آیا دمای آب به‌سرعت تغییر می‌کند؟

   پاسخ: نه؛ کم‌کم بالا می‌رود و بعد از خاموش کردن شعله هم کم‌کم پایین می‌آید. برای همین باید چند بار و با فاصله اندازه گرفت.

نکته‌های ایمنی را هنگام کار با چراغ الکلی حتماً رعایت کنید.

سایه و آفتابآزمایش کنیدصفحه ۲۶ کتاب درسی

دو دماسنج بردارید؛ یکی را در سایه و دیگری را مقابل آفتاب بگذارید و ۱۰ دقیقه صبر کنید. بعد هر دو را بخوانید و در جدول بنویسید.

این آزمایش را چند بار تکرار کنید تا مطمئن شوید نتیجه همیشه یکی است.

خورشید زمین را گرم و روشن می‌کند، اما گرمی زمین در همه‌جا و در تمام روز یک اندازه نیست.

لوبیا در یخچال، لوبیا پشت پنجرهآزمایش کنیدصفحه ۲۸ کتاب درسی

1. ۱چند دانه لوبیا را به دو قسمت مساوی تقسیم کنید.
2. ۲هر قسمت را داخل یک پارچه‌ی نمناک بگذارید و پارچه را در یک بشقاب قرار دهید.
3. ۳یک بشقاب را در یخچال بگذارید و بشقاب دیگر را پشت پنجره‌ی رو به آفتاب.
4. ۴هر روز روی پارچه‌ها کمی آب بپاشید و بعد از سه روز دو بشقاب را با هم مقایسه کنید.

گیاهان با استفاده از نور خورشید رشد می‌کنند و برای خودشان و برای جانداران دیگر غذا می‌سازند. در مصرف دانه‌ها اسراف نکنید.

شب چه کسی بیدار است؟جمع‌آوری اطّلاعاتصفحه ۲۹ کتاب درسی

بیشتر جانوران شب‌ها استراحت می‌کنند، اما بعضی از آن‌ها شب فعّالیت می‌کنند. یک جانور شب‌فعّال انتخاب کنید و درباره‌ی زندگی‌اش اطّلاعات جمع کنید.

درباره‌ی شغل‌هایی که شب انجام می‌شوند هم اطّلاعات جمع کنید و به کلاس گزارش دهید.