درس 2: روابط بین شکلها
صفحه ۴۱ تا ۴۳ کتاب درسی
یک مربّع، هفت تکّهفعّالیتصفحه ۴۱ کتاب درسی
«شکل مربّع انتهای کتاب را با قیچی ببرید و روی خطهای رسم شده را نیز قیچی کنید. حالا مربّع شما به ۷ تکّه تقسیم شده است.»
«سعی کنید با کنار هم قرار دادن این ۷ تکّه دوباره همان مربّع را بسازید. با این ۷ تکّه شکلهای بسیار زیادی میتوان ساخت.» دو نمونه در صفحه رسم شده و آخرش: «حالا سعی کنید شکلهای جالب دیگری درست کنید.»
دوباره ساختنِ خودِ مربّع سختترین کارِ صفحه است، نه سادهترین — و کتاب عمداً آن را اوّل خواسته.
کاشیکاری: پوشاندن یک سطحکار در کلاسصفحه ۴۲ کتاب درسی
«از یکی از شکلهای سمت چپ ۱۰ تا با کاغذ، فوم یا مقوّا ببرید. با کنار هم قرار دادن آنها شکلهای مختلف بسازید.» سه شکل داده شده: مثلّث، مربّع و ششضلعی.
جملهی رنگیِ صفحه: «با تعداد زیاد هر کدام از شکلهای مثلّث، مربّع و ششضلعی میتوانید یک سطح را بهطور کامل بپوشانید. به اینعمل پوشاندن سطح یا کاشیکاری میگویند. با ترکیب شکلهای مختلف نیز میتوان یک سطح را پوشاند. در ساختمانهای مساجد و زیارتگاهها این نوع کاشیکاریها فراوان دیده میشود.»
نامها در کاشیخلّاق باشصفحه ۴۲ کتاب درسی
کنار صفحه عکس یک کاشیکاریِ بنّایی است که در آن نامها با خانههای مربّعی نوشته شدهاند. «کلمات علی و محمّد را در شکل روبهرو پیدا کنید. در صفحهی شطرنجی زیر کلمهی علی را با رنگ کردن مشخّص کنید. کلمات دیگر را هم میتوانید درست کنید.»
این همان کاشیکاری صفحهی قبل است، اینبار برای نوشتن به کار رفته؛ شبکهی مربّعی هم میپوشاند و هم مینویسد.
شکل را از روی توضیحش بکشتمرینصفحه ۴۳ کتاب درسی
چهار صفحهی نقطهای، و بالای هرکدام توضیحِ شکلی که باید کشیده شود: «نقطهها را با خطکش به هم وصل کنید و شکلی را که توضیح داده شده است، رسم کنید.»
«۴ ضلع و ۴ گوشه دارد. ۲ ضلع آن مساوی است.»
پاسخ: شکلی با چهار ضلع که فقط دو ضلعش هماندازهاند — مثلاً ذوزنقهای با دو ساق مساوی.
«۴ ضلع و ۴ گوشه دارد. ۴ ضلع آن مساوی است.»
پاسخ: مربّع — یا لوزی، که آن هم چهار ضلع مساوی دارد.
«۶ گوشه دارد.»
پاسخ: ششضلعی؛ هر ششضلعی ۶ ضلع هم دارد.
«۳ ضلع دارد.»
پاسخ: مثلّث.
چون بند اوّل «۲ ضلع مساوی» گفته و نه «فقط ۲ ضلع»، بیش از یک جواب درست دارد. کتاب هم یک جواب نمیخواهد.
گربهای از شکلها، و نمودارشتمرینصفحه ۴۳ کتاب درسی
«با توجّه به شکل، نمودار را کامل کنید.» یک گربه با مثلّث و دایره و مربّع و مستطیل ساخته شده و کنارش نموداری با چهار ستون است.
ستون مثلّث از پیش پر شده: سه خانه رنگ شده، چون گربه سه مثلّث دارد — دو گوش و یک بینی. باقی ستونها کارِ دانشآموز است.
شمردنِ شکلها روی یک تصویر همان کاری است که فصل ۱ با چوبخط یاد داد؛ اینبار جوابْ نمودار میشود نه عدد.