درس 2: دستههای دهتایی و یکی
صفحه ۵ تا ۷ کتاب درسی
از چینهها به جدولفعّالیتصفحه ۵ کتاب درسی
چهار شکل از میلهها و مکعبهای سبز، و کنار هرکدام جدولی با دو ستون: «دهتایی» و «یکی». کار این است که به شکل نگاه کنید و جدول را پر کنید.
نکتهی صفحه همین است که دستهی دهتایی را با چشم میبینید: یک میلهی بلند یعنی ۱۰ تا، و مکعبهای تک یعنی یکیها.
دهتا دهتا شمردنکار در کلاسصفحه ۵ کتاب درسی
دو ردیف باید کامل شود؛ یکی با عدد و یکی با حرف: ۱۰، ۲۰، … تا ۹۰ و ده، بیست، سی، … شصت، … هشتاد.
خواندنِ همین دو ردیف با صدای بلند بیشتر از پر کردنشان کمک میکند؛ گوش الگو را زودتر از چشم میگیرد.
کارتهای عددفعّالیتصفحه ۵ کتاب درسی
«کارتهای عدد را که معلّم به شما میدهد، نگاه کنید. ۲ تا از آنها را بردارید و کنار هم بگذارید تا یک عدد درست شود. عدد درست شده را بخوانید.» نمونهی خودِ کتاب کارت ۲ و کارت ۵ است که کنار هم «بیست و پنج» خوانده میشود.
بعد همین کار دو نفره تکرار میشود: یکی عدد را بسازد و دیگری بخواند.
۲ دهتایی و ۳ یکی یعنی ۲۳فعّالیتصفحه ۶ کتاب درسی
این جملهی مرکزی کلّ درس است و کتاب آن را با رنگ نوشته: «۲ دهتایی و ۳ یکی را به صورت ۲۳ مینویسیم و میخوانیم: بیست و سه.»
و مثال دوم: «عدد ۴۷ یعنی ۴ دهتایی و ۷ یکی.» همین عدد در جدول هم نوشته میشود — ۴ در ستون دهتایی و ۷ در ستون یکی.
به عددهای ۲۳ و ۴۷ عددهای ۲ رقمی میگوییم.
یکان و دهگانصفحه ۶ کتاب درسی
تا اینجا اسمِ ستونها «دهتایی» و «یکی» بود؛ حالا کتاب اسم رسمی رقمها را میگوید: «در اعداد ۲ رقمی مانند ۵۹، رقم ۹ را رقم یکان و ۵ را رقم دهگان مینامیم.»
همین را روی عدد ۸۳ هم نشان میدهد: ۳ رقم یکان و ۸ رقم دهگان.
«دهتایی» چیزی است که میشمارید و «دهگان» جای رقم است. اوّلی با چینه دیده میشود، دومی روی کاغذ.
با دو رقم چند عدد میشود ساخت؟فعّالیتصفحه ۶ کتاب درسی
با رقمهای ۳ و ۵ هر چقدر میتوانید عدد دو رقمی بنویسید.
پاسخ: اگر هر رقم فقط یک بار بیاید، دو عدد میشود: ۳۵ و ۵۳. اگر تکرار رقم آزاد باشد، ۳۳ و ۵۵ هم اضافه میشوند و میشود ۴ عدد.
کتاب میپرسد: «۲ عدد دو رقمی نوشتید یا ۴ عدد دو رقمی؟ توضیح دهید و در این مورد در کلاس گفتوگو کنید.»
پاسخ: هر دو جواب میتواند درست باشد و همین نکتهی گفتوگوست: بستگی دارد اجازه داده باشیم یک رقم دو بار بیاید یا نه. مهم این است که بچّه بتواند بگوید فرضش چه بوده.
حالا با رقمهای ۷ و ۴ عددهای دو رقمی بنویسید.
پاسخ: ۴۷ و ۷۴ — و با تکرار رقم، ۴۴ و ۷۷.
تمرین صفحهی ۷تمرینصفحه ۷ کتاب درسی
۱) نوشتن عددها را ادامه دهید و جاهای خالی را کامل کنید.
پاسخ: ردیف اوّل ۷۳، ۷۴، ۷۵، ۷۶، ۷۷، ۷۸، ۷۹، ۸۰، ۸۱، ۸۲؛ ردیف دوم سی و هشت، سی و نه، چهل، چهل و یک، چهل و دو؛ ردیف سوم ۵۴ تا ۶۲.
۳) جدولهای یکان و دهگان را کامل کنید.
پاسخ: جدولی که دهگانش ۷ و یکانش ۱ است عدد ۷۱ را نشان میدهد. عدد ۴۹ یعنی دهگان ۴ و یکان ۹، و عدد ۵۳ یعنی دهگان ۵ و یکان ۳.
۴) عددهای دو رقمی را به عدد و حروف بنویسید.
پاسخ: رقم یکان ۴ و رقم دهگان ۷ میشود ۷۴ (هفتاد و چهار)؛ یکان ۳ و دهگان ۵ میشود ۵۳ (پنجاه و سه)؛ یکان ۰ و دهگان ۵ میشود ۵۰ (پنجاه).
۵) یک عدد ۲ رقمی بنویسید که رقم یکان آن ۴ و رقم دهگان آن ۳ تا بیشتر از رقم یکان باشد.
پاسخ: ۷۴. چون یکان ۴ است و دهگان باید ۴ بهعلاوهی ۳ یعنی ۷ باشد.