درس 1: یادآوری شکلهای هندسی
صفحه ۳۸ تا ۴۰ کتاب درسی
با شابلون شروع میشودفعّالیتصفحه ۳۸ کتاب درسی
درس با کشیدن شروع میشود، نه با تعریف: «شکلهای خواسته شده را با شابلون رسم کنید» — مثلّث، مربّع، مستطیل و دایره.
بند دوم هم دستورزی است: «با شابلون و کنار هم قرار دادن شکلهای هندسی یک شکل زیبا مانند نمونه بکشید.» نمونهی کتاب یک خانه است؛ مثلّثی روی مربّعی.
ضلع و گوشه را بشمارفعّالیتصفحه ۳۸ کتاب درسی
«مثلّث ۳ ضلع و ۳ گوشه دارد. کنار هر شکل تعداد ضلعها و گوشهها را بنویسید.» مثلّث نمونه است و باقی شکلها خالیاند.
مربّع و مستطیل
پاسخ: هر دو ۴ ضلع و ۴ گوشه.
متوازیالاضلاع
پاسخ: ۴ ضلع و ۴ گوشه.
پنجضلعی
پاسخ: ۵ ضلع و ۵ گوشه.
و بعد نامگذاری: «به شکلهای بالا چند ضلعی میگویند.» — دایره در این فهرست نیست، چون ضلع و گوشه ندارد.
یک ادّعا، و آزمایششفعّالیتصفحه ۳۸ کتاب درسی
«آیا میتوان گفت در چند ضلعیها تعداد گوشهها با تعداد ضلعها یکی هستند؟ به کمک شابلون یک ۶ ضلعی رسم کنید و درستی جملهی بالا را آزمایش کنید.»
ششضلعی چه میگوید؟
پاسخ: ۶ ضلع و ۶ گوشه — پس ادّعا درست است. هر جا ضلعی تمام میشود و ضلع بعدی شروع میشود، یک گوشه ساخته شده است.
کتاب جمله را به دانشآموز نمیدهد که حفظ کند؛ میدهد که *آزمایش* کند. ترتیبِ «ادّعا، بعد آزمایش» عمدی است.
تفاوت و شباهتکار در کلاسصفحه ۳۹ کتاب درسی
۱) مربّع و مستطیل چه تفاوتها و چه شباهتهایی دارند؟
پاسخ: شباهت: هر دو ۴ ضلع و ۴ گوشه دارند. تفاوت: در مربّع هر ۴ ضلع مساویاند، ولی در مستطیل ضلعهای روبهرو دو به دو مساویاند.
۲) دو شکل صفحه هر دو مثلّثاند. چه تفاوت و شباهتی دارند؟
پاسخ: شباهت: هر دو ۳ ضلع و ۳ گوشه دارند، پس هر دو مثلّثاند. تفاوت: اندازه و کشیدگیشان — یکی پهنتر و بازتر است.
نکتهی همین تمرین: «مثلّث بودن» به شکلِ ظاهری بستگی ندارد، به شمار ضلعها بستگی دارد.
شکلهای دور و برمانکار در کلاسصفحه ۳۹ کتاب درسی
«در اطراف ما شکلهای هندسی زیادی وجود دارد. خوب نگاه کنید و ببینید چه شکلهایی در کلاس درس بیشتر دیده میشود.»
و بعد دو پرسشِ خوب: «اگر چرخ ماشین به جای دایره مربّع بود، چه اتّفاقی میافتاد؟ آیا تختهی کلاس همیشه باید به شکل مستطیل باشد؟»
پرسش دوم جوابِ قطعی ندارد و همین ارزشش است: شکلِ چیزها گاهی از سرِ ضرورت است و گاهی از سرِ عادت.
شکلی که تا بخورد و روی خودش بیفتدکامل کنصفحه ۳۹ کتاب درسی
«مانند نمونه و با شابلون یک شکل بالای خط بکشید. در پایین خط همان شکل را با شابلون طوری بکشید که اگر از روی خط تا کنیم، شکلهای دو طرف روی هم بیفتند.»
این کادر مقدّمهی درس تقارن است، هفت صفحه پیش از آنکه واژهی «خطّ تقارن» گفته شود.
تمرین صفحهی ۴۰تمرینصفحه ۴۰ کتاب درسی
۱) دو شکل صفحه (هر دو ششضلعی) چه تفاوت و شباهتی دارند؟
پاسخ: شباهت: هر دو ۶ ضلع و ۶ گوشه دارند. تفاوت: یکی منظّمتر است و دیگری کشیده — ضلعهایش هماندازه نیستند.
۲) با توجّه به جدول، شکلها را رنگ کنید تا یک پنجرهی زیبا درست شود.
پاسخ: جدولِ راهنما سه سطر دارد: مثلّث زرد، مربّع قرمز و دایره آبی. پنجرهی دولنگهی صفحه از همین سه شکل ساخته شده است.
کادر «کامل کن» همین صفحه چهار ساعت واقعی نشان میدهد که قابشان مربّع، مثلّث، هشتضلعی و مستطیل است — هندسه در جایی که انتظارش را نداریم.