درس 9: زمین خانه‌ی خاکی ما

خاک ارزشمند استگفت‌وگو کنیدصفحه ۶۱ کتاب درسی

کتاب با یک زنجیره شروع می‌کند: غذای ما و همه‌ی جانوران به‌وسیله‌ی گیاهان درست می‌شود، و هرجا گیاه هست معمولاً آنجا خاک هم وجود دارد. پس خاک ته این زنجیره است.

1. الف) در چه محل‌هایی خاک وجود دارد؟

   پاسخ: باغچه، گلدان، مزرعه، دامنه‌ی کوه، کنار رودخانه و حیاط مدرسه.

2. ب) کدام جانوران در خاک زندگی می‌کنند؟

   پاسخ: کرم خاکی، مورچه، موش کور و بعضی حشره‌ها.

خاک‌ها متفاوت هستندجمع‌آوری اطّلاعاتصفحه ۶۲ کتاب درسی

1. الف) آیا خاکِ همه‌ی گلدان‌های خانه باید شبیه هم باشد؟

   پاسخ: نه؛ هر گیاه خاک خودش را می‌خواهد. کاکتوس خاک سبک و شنی می‌خواهد و بعضی گل‌ها خاک نرم و پرمواد.

2. ب) آیا خاکِ همه‌ی محصولات کشاورزی باید شبیه هم باشد؟

   پاسخ: نه؛ برنج در زمینی می‌روید که آب را نگه دارد، و هندوانه در زمینی که آب زود از آن رد شود. کشاورز خاکش را می‌شناسد.

آب از کدام خاک زودتر عبور می‌کند؟آزمایش کنیدصفحه ۶۳ کتاب درسی

وسایل لازم: چند لیوان یک‌بارمصرف، چند عدد پایه، چند نوع خاک و مقداری آب.

1. ۱ته چند تا از لیوان‌ها را سوراخ کنید.
2. ۲در هر کدام تا نیمه، یک نوع خاک بریزید و کمی آن را فشار دهید.
3. ۳لیوان‌ها را روی پایه‌ها بگذارید.
4. ۴در یک زمان روی خاک همه‌ی لیوان‌ها به مقدار مساوی آب بریزید.
5. ۵ببینید از ته کدام لیوان زودتر آب می‌چکد.
6. ۶به شکل سطح خاک داخل هر لیوان هم دقّت کنید.

1. الف) چرا کشاورزان قبل از کاشتن دانه‌ها، زمین را شخم می‌زنند؟

   پاسخ: تا خاکِ سفت نرم و پوک شود. آن‌وقت آب و هوا راحت‌تر در خاک نفوذ می‌کنند و ریشه‌ی گیاه آسان‌تر پیش می‌رود.

همه‌ی لیوان‌ها باید هم‌زمان و به مقدار مساوی آب بگیرند؛ وگرنه مقایسه بی‌معنا می‌شود.

خاک برای ما استفاده‌های زیادی داردعلم و زندگیصفحه ۶۴ کتاب درسی

در خانه‌ی شما خیلی از چیزها که فکرش را هم نمی‌کنید از خاک ساخته شده‌اند. آیا می‌توانید بعضی از آن‌ها را کشف کنید؟ بشقاب، لیوان، کاسه، کاشی و آجرِ دیوار را نگاه کنید.

ارگ بم از بزرگ‌ترین بناهای جهان است که از خاک درست شده است. عکس و اطّلاعاتی درباره‌ی این بنای تاریخی تهیه کنید و در کلاس نشان دهید.

با خاک بسازیدکار و فناوریصفحه ۶۵ کتاب درسی

حسین و امیر روی لباس خود پیش‌بند می‌پوشند؛ سپس روی خاک نرم مانند خاک رُس، کم‌کم آب می‌ریزند تا گِل درست شود. آن‌ها گِل را مالش می‌دهند و با آن چیزهای گوناگونی می‌سازند.

شما هم گِل درست کنید و با آن چیزهایی را که دوست دارید بسازید.

1. الف) سفالگری چیست؟

   پاسخ: شغلِ ساختن ظرف و وسیله از گِل. در برخی شهرها و روستاهای کشور ما شغل افراد زیادی سفالگری است؛ درباره‌ی کارشان از بزرگ‌ترها بپرسید.

پس از گِل‌بازی دست‌هایتان را با آب و صابون بشویید.