درس 11: دنیای سرد و گرم
صفحه ۷۰ تا ۷۹ کتاب درسی
آدمک یخی خودت را بسازآداب و مهارتهای زندگیصفحه ۷۱ کتاب درسی
این درس یک همراه دارد. یک بطری پلاستیکی پر از آب را به شکل آدمک نقّاشی کنید و آن را در جایخی یخچال بگذارید تا بهطور کامل یخ بزند. کتاب همینجا قاعده را مینویسد: وقتی آب به اندازهی کافی سرد شود، یخ میزند.
آدمکِ یخی تا آخر درس با شما میآید و هر صفحه یک سؤال تازه از او پرسیده میشود.
الف) آدم برفی و آدمک یخی در سایه زودتر آب میشوند یا آفتاب؟
پاسخ: در آفتاب زودتر؛ چون آفتاب گرمترشان میکند. در سایه دیرتر آب میشوند.
ب) کتاب میخواهد دربارهی زندگی در دو فصل تابستان و زمستان گفتوگو کنید. چه چیزهایی فرق میکند؟
پاسخ: لباس، خوراک، بازیها، ساعتِ روشن بودن هوا، و کاری که برای گرم یا خنک کردن خانه انجام میدهیم.
کدام پوشاک مناسب است؟علم و زندگیصفحه ۷۲ کتاب درسی
علی و زهرا میخواهند در روز برفی آدم برفی درست کنند. کدام پوشاک — لباس، کفش و کلاه — در این هوای سرد مناسبتر است؟
بعد کتاب دو شتر را کنار هم میگذارد و میپرسد کدام شتر در جای سردتری زندگی میکند. پاسخ خود را توضیح دهید.
الف) کدام شتر در جای سردتری زندگی میکند؟
پاسخ: شتری که پشمِ بلندتر و پرپشتتری دارد. پوششِ ضخیم نمیگذارد گرمای بدن زود بیرون برود.
شگفتیهای آفرینش میتواند زمینهساز فکر کردن و خداجویی باشد.
ایران منطقههای گرم و سرد داردصفحه ۷۳ کتاب درسی
کتاب عکس سه منطقهی متفاوت ایران را در زمستان نشان میدهد و میپرسد آدم برفی و آدمک یخی در کدام منطقه زود آب نمیشوند.
بعد کار گروهی: هر گروه آدمک یخی خود را در جای متفاوتی در مدرسه میگذارد — زیر آفتاب، در سایه، داخل کلاس، کنار پنجره — و پیشبینی میکند یخ کجا زودتر آب میشود.
اوّل پیشبینی، بعد اندازهگیری. پیشبینیای که ننوشته باشید، بعداً همیشه «درست» از آب درمیآید.
کدام رنگ مناسب است؟آزمایش کنیدصفحه ۷۴ کتاب درسی
دو مقوا بردارید، یکی تیره و یکی روشن، و هر دو را در آفتاب بگذارید. در آفتاب، مقوای تیره زودتر گرم میشود یا مقوای روشن؟
الف) اگر بخواهید برای آدمک یخی خود لباس تهیه کنید، چه رنگی را انتخاب میکنید؟ چرا؟
پاسخ: رنگ روشن؛ چون در آفتاب دیرتر گرم میشود و آدمک دیرتر آب میشود. جوابتان باید به نتیجهی همین آزمایش وصل باشد.
در گذشته، یخها را زمستان در زیرزمین انبار میکردند تا در تابستان از آن استفاده کنند؛ به این محلها «یخچال» میگفتند.
همهی چیزها به یک اندازه گرم نیستندایستگاه فکرصفحه ۷۵ کتاب درسی
در قدیم از اتوهای زغالی استفاده میکردند؛ این اتوها با استفاده از زغال داغ میشدند. از گرمای اتو چه استفادهای میشود؟
الف) آدمک یخی و آدم برفی چه خوردنیها و نوشیدنیهایی را دوست ندارند؟
پاسخ: هر چیز داغ: چای، سوپ، شیرِ گرم. کنارِ آنها گذاشته شوند، آب میشوند.
ب) کدام خوراکیها را گرم و کدام را سرد میخورید؟ در یک روز سرد زمستانی کدام مناسبتر است؟
پاسخ: سوپ و آش و چای را گرم، و بستنی و دوغ را سرد. در روز سرد زمستانی خوردنی و نوشیدنیِ گرم مناسبتر است.
به وسایل داغ مانند اتوی روشن و قابلمهی روی اجاق دست نزنید.
چگونه میتوانیم محیط خود را گرم کنیم؟گفتوگو کنیدصفحه ۷۶ کتاب درسی
امروزه برای گرم کردن مکانها از وسیلههای گوناگون استفاده میشود. در گذشته، در بیشتر جاهای ایران مردم از کُرسی برای گرم شدن استفاده میکردند.
برای گرم کردن کلاس و خانهی شما از چه وسیلهای استفاده میشود؟ دربارهی گرمکنندههای گوناگون و استفادهی مناسب از هرکدام گفتوگو کنید.
از گرما نگهداری کنیمایستگاه فکرصفحه ۷۷ کتاب درسی
کتاب دو تصویر را روبهروی هم گذاشته است تا با هم مقایسه شوند: جایی که گرما هدر میرود و جایی که نمیرود.
الف) از چه راههایی میتوانیم از هدر رفتن گرما در کلاس جلوگیری کنیم؟ در خانه چهطور؟
پاسخ: بستن در و پنجرهی باز، کشیدن پرده در شب، درست کردن درزهای پنجره و بیخود روشن نگذاشتن بخاری.
در محیطهای در بسته از بخاری گازی و نفتیِ بدون دودکش مناسب استفاده نکنید. این کار بسیار خطرناک است.
از گرما چه استفادههایی میکنیم؟کار و فناوریصفحه ۷۸ کتاب درسی
برای انجام دادن بسیاری از کارها به گرما نیاز داریم: از گرما برای پختن غذا استفاده میشود، و همچنین برای خشک کردن لباس، اتو کردن و گرم کردن آب.
الف) اگر آدم برفی یا آدمک یخی یکی از این کارها را انجام دهد، چه میشود؟
پاسخ: آب میشود. آدمک یخی فقط تا وقتی سالم است که از گرما دور بماند.
ب) در کدام شکل، به همراه گرما نور هم تولید میشود؟
پاسخ: هرجا شعله باشد: شمع، اجاق گاز و آتش. بخاری برقیِ سرخشده هم نور میدهد، امّا مثلاً آب گرمِ داخل کتری نور ندارد.