درس 11: شگفتی‌های برگ

فتوسنتزصفحه ۸۰ کتاب درسی

برگ، مادّه‌ی سبزی به نام سبزینه (کلروفیل) دارد. سبزینه انرژی نور خورشید را جذب می‌کند و گیاهان از انرژی نور خورشید برای ساختن غذا استفاده می‌کنند.

برای این عمل، روزنه‌های برگ کربن‌دی‌اکسید را از هوا می‌گیرند. ریشه‌ها نیز آب و موادّ محلول در آن را از خاک می‌گیرند و به‌وسیله‌ی آوندها به برگ می‌رسانند.

غذاسازی گیاهان با استفاده از انرژی نور خورشید، فتوسنتز نام دارد؛ فتو یعنی نور و سنتز یعنی ساختن.

سبزینه (کلروفیل)

مادّه‌ی سبز برگ که انرژی نور خورشید را جذب می‌کند

فتوسنتز

غذاسازی گیاه با استفاده از انرژی نور خورشید — فتو یعنی نور، سنتز یعنی ساختن

آوند

لوله‌ای که آب و موادّ محلول را از ریشه به برگ می‌رساند

دو آزمایش با محلول یُدآزمایش کنیدصفحه ۸۰ کتاب درسی

وسایل و موادّ مورد نیاز: محلول ید، الکل، بشر کوچک، بشر بزرگ، ظرف کوچک و برگ شمعدانی.

1. ۱مطابق شکل، روی مقداری نشاسته قطره‌قطره محلول یُد بریزید و مشاهدات خود را یادداشت و در کلاس گزارش دهید.
2. ۲برگی را در یک بِشر کوچک بگذارید و آن‌قدر الکل روی آن بریزید تا روی آن را بپوشاند.
3. ۳این بِشر را در یک بِشر بزرگ‌تر که تا نیمه از آب پر شده است بگذارید و آن‌قدر به آن گرما دهید که تمام رنگ سبز از برگ خارج شود و شما آن را در بشر کوچک ببینید.
4. ۴برگ را با احتیاط از بشر خارج کنید و با آب بشویید؛ سپس در یک بشقاب بگذارید و محلول یُد را روی آن بریزید.

1. الف) نتایج دو آزمایش را با یکدیگر مقایسه کنید. چه نتیجه‌ای می‌گیرید؟

   پاسخ: محلول یُد در برخورد با نشاسته تغییر رنگ می‌دهد. چون برگِ رنگ‌بری‌شده هم همان تغییر رنگ را نشان می‌دهد، پس در برگ نشاسته وجود دارد — یعنی برگ غذا ساخته و ذخیره کرده است.

از قرار دادن الکل روی شعله‌ی مستقیم خودداری کنید؛ الکل سریع آتش می‌گیرد. این آزمایش را با کمک معلّم خود انجام دهید.

گیاهان تولیدکننده‌اندصفحه ۸۱ کتاب درسی

برگ گیاهان، انرژی نور خورشید را در موادّ غذاییِ ساخته‌شده (مانند نشاسته) ذخیره می‌کنند. همه‌ی موجودات زنده از غذایی که گیاهان می‌سازند تغذیه می‌کنند و خودِ گیاهان نیز از این غذا استفاده می‌کنند؛ به همین علّت گیاهان را تولیدکننده می‌نامند.

ساقه‌های سبزرنگ گیاهان، مانند ساقه‌ی لوبیا که کلروفیل دارند، نیز غذاسازی می‌کنند؛ امّا محلّ اصلی غذاسازی، برگ است.

برگ شکارچی: بعضی گیاهان نمی‌توانند همه‌ی موادّ موردنیاز خود را بسازند؛ به همین دلیل بعضی از برگ‌های این گیاهان به شکل تله درآمده‌اند که می‌تواند حشرات و حتّی جانوران کوچک را شکار کند. این گیاهان موادّ بدن شکار خود را مصرف می‌کنند.

کدام بخش گیاه چه چیزی دارد؟جمع‌آوری اطّلاعاتصفحه ۸۲ کتاب درسی

اکسیژن، محصول دومِ فتوسنتزفکر کنیدصفحه ۸۲ کتاب درسی

در فتوسنتز علاوه بر غذا، اکسیژن نیز تولید می‌شود. این اکسیژن از روزنه‌های برگ وارد هوای اطراف می‌شود.

موجودات زنده برای تنفّس به اکسیژن نیاز دارند. اکسیژن تولیدشده به‌وسیله‌ی فتوسنتز در تنفّس موجودات زنده مورد استفاده قرار می‌گیرد.

1. الف) گیاهان چگونه به کم کردن آلودگی هوا کمک می‌کنند؟

   پاسخ: از دو راه با هم: کربن‌دی‌اکسید را از هوا می‌گیرند و اکسیژن به هوا می‌دهند. فتوسنتز با تولید اکسیژن به کاهش آلودگی هوا کمک می‌کند.