درس 11: بکارید و بخورید (آب و خاک و نور)
صفحه ۸۹ تا ۹۸ کتاب درسی
شمعدانیهای راهروصفحه ۹۰ کتاب درسی
در راهرو مدرسه چند گلدان شمعدانی بهطور منظّم چیده شدهاند. تعدادی از بچّهها با مشاهده متوجّه شدند که بعضی از شمعدانیها بهخوبی رشد کردهاند، در حالی که برگهای برخی دیگر زردرنگ و پژمردهاند. آنها در کلاس از معلّم پرسیدند چرا بعضی از شمعدانیها رشد کمتری دارند.
گروهها پس از گفتوگو سه نظر دادند: هرچه بیشتر به گیاه آب بدهیم بیشتر رشد میکند؛ خاک گلدان بر رشد شمعدانی اثر دارد پس خاک آنها با هم تفاوت داشته است؛ و نور بر رشد گیاه اثر میگذارد بنابراین برخی گیاهان نور کافی نداشتهاند.
برای انجام دادن همهی فعّالیتهای این درس از دستکش استفاده کنید و در پایان دستهای خود را با آب و مایع دستشویی بشویید.
آب چه اثری بر رشد گیاه دارد؟کاوشگریصفحه ۹۱ کتاب درسی
پنج گلدان پلاستیکی کوچک و هماندازه تهیه کنید و در همهی گلدانها به مقدار مساوی خاک باغچه بریزید.
قسمت اوّل: دو گلدان را شمارهگذاری کنید — به یکی آب بدهید و به دیگری آب ندهید. این کار را ۱۰ تا ۱۳ روز ادامه دهید.
| روز | گلدان ۱ (با آبیاری) | گلدان ۲ (بدون آبیاری) |
|---|---|---|
| اوّل | گیاه سالم و شاداب است | گیاه سالم و شاداب است |
| سوم | … | … |
| پنجم | … | … |
| هفتم | … | … |
| نهم | … | … |
| یازدهم | … | … |
| سیزدهم | … | … |
در پایان این فعّالیت، به گلدانها بهطور یکسان آب بدهید تا گیاهان بتوانند به زندگی و رشد خود ادامه دهند.
آب مقطّر، آب معمولی، آب شورکاوشگریصفحه ۹۲ کتاب درسی
- سه گلدان باقیمانده را شمارهگذاری کنید. به یکی نصف لیوان آب مقطّر، به گلدان دوم نصف لیوان آب معمولی و به گلدان سوم نصف لیوان آب شور بدهید.
- آب دادن به این گلدانها را ۱۰ تا ۱۳ روز به همان ترتیب ادامه دهید.
- طول ساقههای هر گلدان را اندازه بگیرید، میانگین آنها را حساب کنید و در جدول بنویسید.
- برای مقایسهی رشد گیاه عدس در سه گلدان، نتایج را بهصورت نمودار ستونی رسم کنید.
| روز | ۱ (آب مقطّر) | ۲ (آب معمولی) | ۳ (آب شور) |
|---|---|---|---|
| اوّل | … | … | … |
| پنجم | … | … | … |
| نهم | … | … | … |
| سیزدهم | … | … | … |
الف) رشد عدس در کدام گلدان بیشتر و در کدام کمتر از بقیّه است؟
پاسخ: گیاهان برای زنده ماندن و رشد کردن به آب نیاز دارند و مقدار و نوع آب در رشد آنها مؤثّر است. از اینرو کشاورزان باید آب مناسب تهیه کنند؛ آبیاری منظّم و بهموقع باعث تولید محصولات بیشتر و مرغوبتری میشود.
ب) چه گیاهانی میتوانند در آب شور یا نسبتاً شور رشد کنند؟
پاسخ: در یک فعّالیت گروهی اطّلاعات جمع کنید و نتایج را با دادهنما یا پردهنگار به کلاس ارائه دهید.
خاک چه اثری بر رشد گیاه دارد؟کاوشگریصفحه ۹۴ کتاب درسی
- سه گلدان پلاستیکی هماندازه بردارید و شمارهگذاری کنید.
- در گلدان اوّل خاک رس، در گلدان دوم به همان اندازه ماسه، و در گلدان سوم به مقدار مساوی با دو گلدان دیگر خاک باغچه بریزید.
- در هر گلدان، پنج دانه عدس سالم، درشت و هماندازه را با فاصله و عمق مساوی (تقریباً به عمق یک سانتیمتر) در داخل خاک قرار دهید و گلدانها را پشت پنجره بگذارید.
- به گلدانها به مقدار مساوی آب بدهید و چند روز از آنها مراقبت کنید.
- طول ساقهی گیاهان هر گلدان را اندازه بگیرید، میانگین را حساب کنید و در جدول بنویسید.
- با استفاده از عددهای جدول، در روز دهم نموداری رسم کنید.
| روز | ۱ (رس) | ۲ (ماسه) | ۳ (خاک باغچه) |
|---|---|---|---|
| ۱ | … | … | … |
| ۵ | … | … | … |
| ۱۰ | … | … | … |
الف) برای کشاورزی در مناطق کمباران چه خاکی مناسبتر است؟
پاسخ: خاکی که آب را بیشتر نگه دارد. خاک باغچه موادّ موردنیاز رشد گیاه را دارد؛ این خاک مخلوطی از ماسه، رس و مقداری کود است. کود موادّ غذایی لازم را فراهم میکند و مقدار مناسبی آب در خود نگه میدارد.
هوا و نورفعّالیتصفحه ۹۷ کتاب درسی
گیاهان هم مثل همهی موجودات زنده، برای تنفّس و رشد کردن به هوا نیاز دارند.
- دو گلدان کوچک که در هر کدام یک گیاه عدس رشد کرده باشد تهیه کنید.
- گلدانها را در دو ظرف پلاستیکی شفّاف و دردار قرار دهید، امّا فقط درِ یکی از ظرفها را ببندید.
- مشاهدههای خود را به مدّت چند روز یادداشت کنید.
الف) نور چه اثری بر رشد گیاهان دارد؟
پاسخ: اگر به گیاه نور نتابد، برگهای آن زرد میشوند و پس از مدّتی از بین میروند — همان چیزی که در شمعدانیهای راهرو دیده شد.
ب) در جایی که خاک آن رُسِ زیادی دارد، یا نسبتاً شور است، یا بارندگی کم است، برای کاشتن گیاه چه راههایی پیشنهاد میکنید؟
پاسخ: برای خاک رُسی، مخلوط کردن با ماسه و کود؛ برای خاک شور، انتخاب گیاه مقاوم به شوری؛ و برای جای کمباران، خاکی که آب را نگه دارد و آبیاری منظّم. هر پیشنهاد را از نتیجهی یکی از کاوشهای همین درس بیرون بکشید.
درختکاری: یک یا چند نهال درخت در محلّ زندگی خود بکارید و از آن مراقبت کنید تا رشد کند. با کاشتن گیاهان، علاوه بر اینکه غذا به دست میآوریم، به پاکیزگی محیطزیست نیز کمک میکنیم.