درس 12: از ریشه تا برگ (تار کشنده، آوند، رگ‌برگ و روزنه)

تار کشندهکاوشگریصفحه ۱۰۰ کتاب درسی

باغبان بوستان «شادی» هر روز به گیاهان آب می‌دهد، در مواقعی از سال به خاک باغچه‌ها کود اضافه می‌کند و گاهی باغچه‌ها را بیل می‌زند. بوستان شادی بسیار سرسبز است؛ زیرا گیاهان آن نور، آب، هوا و خاک مناسب در اختیار دارند. امّا گیاهان چگونه آب و موادّ موجود در خاک را با ریشه‌هایشان و نور و هوا را با برگ‌های خود می‌گیرند؟

وسایل و موادّ لازم: دو ظرف کوچک شفّاف، دردار و هم‌اندازه، پارچه‌ی نخی، چند دانه گندم، مقداری آب و ذرّه‌بین.

1. ۱ظرف‌ها را شماره‌گذاری کنید و در ته هرکدام یک قطعه پارچه‌ی نخی خیس قرار دهید.
2. ۲در هر ظرف، روی پارچه پنج دانه گندم بگذارید و درِ ظرف را ببندید.
3. ۳ظرف‌ها را کنار هم، پشت پنجره قرار دهید.
4. ۴هر روز به ظرف‌ها سر بزنید و مراقب باشید که پارچه‌ی زیر دانه‌ها خشک نشود.
5. ۵وقتی دانه‌ها جوانه زدند، آن‌ها را با ذرّه‌بین مشاهده کنید.
6. ۶تارهای ریزی را که روی ریشه‌های گیاهِ ظرف شماره‌ی ۲ روییده است با انگشت به‌آرامی جدا کنید، ولی مراقب باشید به ریشه آسیبی نرسد.
7. ۷درِ ظرف شماره‌ی ۲ را ببندید و بار دیگر آن را در کنار ظرف شماره‌ی ۱ قرار دهید. پس از چند روز، گیاهان دو ظرف را با هم مقایسه کنید.

1. الف) وقتی می‌خواهیم گلدان یک گیاه را عوض کنیم، چرا آن گیاه را با خاک اطراف ریشه‌اش به گلدان دیگر منتقل می‌کنیم؟

   پاسخ: تا تارهای کشنده‌ی ریشه پاره نشوند. اگر آن‌ها آسیب ببینند، گیاه مدّتی نمی‌تواند آب بگیرد و پژمرده می‌شود.

اوّلین قسمتی که پس از جوانه زدن دانه‌ها از آن‌ها خارج می‌شود، ریشه است. روی ریشه، تارهای نازکی وجود دارد که به آن‌ها تار کشنده می‌گویند. این تارها آب و موادّ محلول موجود در خاک را می‌گیرند و در اختیار گیاه می‌گذارند. اگر تارهای کشنده‌ی ریشه آسیب ببینند، گیاه نمی‌تواند آب و موادّ محلول موردنیاز خود را از خاک بگیرد و در نتیجه رشد آن کم یا متوقّف می‌شود.

جعفری در آب قندفعّالیتصفحه ۱۰۲ کتاب درسی

دیدید که موادّ موجود در خاک و آب، به‌وسیله‌ی تار کشنده وارد ریشه می‌شوند. به نظر شما این مواد چگونه از ریشه به ساقه و قسمت‌های دیگر گیاه می‌روند؟

ساقه‌های برگ‌دار جعفری را تمیز بشویید. انتهای ساقه‌ها را به‌طور مایل ببرید و آن‌ها را درون محلول آب قند بگذارید. پیش‌بینی کنید که مزه‌ی برگ‌های جعفری تغییر می‌کند یا نه؛ برای بررسی درستی پیش‌بینی خود، مزه‌ی این برگ‌ها را با برگ‌های جعفری معمولی مقایسه کنید.

1. الف) گل‌فروشی فقط گل‌های سفید دارد و شما گل رنگارنگ می‌خواهید. چه می‌کنید؟

   پاسخ: ساقه‌ی گل سفید را در آبِ رنگی بگذارید؛ آوندها رنگ را با آب بالا می‌برند و گلبرگ‌ها رنگی می‌شوند. این همان آزمایش جعفری است، با رنگ به‌جای قند.

تار کشنده

تارهای نازکِ روی ریشه که آب و موادّ محلول خاک را می‌گیرند

آوند

لوله‌ی باریکی که آب را از ریشه به ساقه و برگ می‌برد

رگ‌برگ

آوندهایی که در برگ دیده می‌شوند

آوندها لوله‌های باریکی هستند که آب را از ریشه به قسمت‌های بالای گیاه، یعنی ساقه و برگ، می‌برند. آن‌ها در برگ، رگ‌برگ را به وجود می‌آورند.

روزنه‌های برگفعّالیتصفحه ۱۰۳ کتاب درسی

ما هوا را از طریق بینی وارد شش‌های خود می‌کنیم. به نظر شما گیاهان هوا را از چه راهی می‌گیرند؟

وسایل و موادّ لازم: میکروسکوپ، تیغه و تیغک، چند برگ تره، قطره‌چکان و آب معمولی.

1. ۱برگ تره را بشکنید.
2. ۲لایه‌ی نازک روی برگ را جدا کنید و روی تیغه بگذارید.
3. ۳یک قطره آب روی این لایه بریزید و تیغک را روی آن قرار دهید.
4. ۴این نمونه را زیر میکروسکوپ مشاهده کنید.
5. ۵مشاهدات خود را نقّاشی کنید.

1. الف) اگر بر رو و پشت برگ‌های گیاه شمعدانی مقداری وازلین بمالیم، آن برگ پژمرده می‌شود. چرا؟

   پاسخ: چون وازلین روزنه‌ها را می‌بندد و برگ نمی‌تواند هوا بگیرد و بدهد.

2. ب) کتاب در پایان یک تکلیف نوشتاری می‌گذارد.

   پاسخ: یک داستان علمی ــ تخیّلی با عنوان «از ریشه تا برگ» بنویسید و برای آن شکل هم بکشید — سفرِ یک قطره آب از تار کشنده تا روزنه.

در رو و پشت برگ‌ها، سوراخ‌های ریزی وجود دارد. هوا از این سوراخ‌ها وارد گیاه می‌شود؛ به این سوراخ‌های ریز، روزنه می‌گویند. گیاهان نیز مانند جانوران به اکسیژن نیاز دارند و تنفّس می‌کنند؛ آن‌ها اکسیژن موردنیاز خود را از راه روزنه‌ها دریافت و کربن‌دی‌اکسید را دفع می‌کنند.