درس 9: نیرو، همه جا (1)
صفحه ۷۵ تا ۸۴ کتاب درسی
در هر بازی چه کاری انجام میدهند؟گفتوگوصفحه ۷۶ کتاب درسی
درس با تصویر بچّههایی شروع میشود که سرگرم بازیاند و یک پرسش: در هر بازی، بچّهها چه کاری انجام میدهند؟
جواب کتاب در صفحهی بعد آمده است: در تمام این بازیها، بچّهها چیزی را به حرکت درمیآورند.
هنگام بازی نکات ایمنی را رعایت کنید.
تابِ برادر محسنصفحه ۷۸ کتاب درسی
برادر محسن روی تاب نشسته است. محسن تاب را میکشد و رها میکند، و هر بار که تاب به او نزدیک میشود، آن را هُل میدهد.
در همین یک بازی هر دو کار هست: یک بار کشیدن و یک بار هُل دادن.
کشیدن، هُل دادن، یا هر دوصفحه ۷۹ کتاب درسی
الف) کتاب چند تصویر گذاشته و سه پرسش میپرسد. در کدام تصویر برای اینکه جسمی حرکت کند آن را فقط هُل میدهند؟
پاسخ: جایی که دست پشتِ جسم است و آن را از خود دور میکند — مثل هُل دادن کالسکه یا در.
ب) در کدام تصویر جسم را میکشند و در کدام هم با کشیدن و هم با هُل دادن میتوان آن را به حرکت درآورد؟
پاسخ: کشیدن جایی است که جسم به سمت ما میآید، مثل کشیدن کشوی میز. تابْ نمونهی هر دوست، و همینطور بسیاری از درها که هم کشیده میشوند هم هُل داده.
طنابکشی و سنگ بزرگصفحه ۸۰ کتاب درسی
بچّهها در دو گروه قرار گرفتهاند و بازی طنابکشی انجام میدهند. در صفحهی روبهرو بچّهها سنگ بزرگی را هُل میدهند تا حرکت کند، امّا سنگ حرکت نمیکند.
کتاب همینجا واژه را نام میگذارد: هنگامی که جسمی را میکشیم یا هُل میدهیم، به آن نیرو وارد میکنیم. در همهی کارها و بازیها نیرو به کار میرود.
الف) چرا سنگ حرکت نمیکند و بچّهها چگونه میتوانند سنگ بزرگ را به حرکت درآورند؟
پاسخ: نیرویی که وارد میکنند برای این سنگ کافی نیست. با بیشتر شدن تعداد بچّهها یا با استفاده از یک وسیله میشود نیروی بیشتری وارد کرد — همان چیزی که در درس دهم به آن اهرم میگویند.
ب) آیا میتوانید همهی اجسام را بهآسانی به حرکت درآورید؟ چرا؟
پاسخ: نه؛ هر جسمی برای به حرکت درآمدن نیروی خودش را میخواهد و برای اجسام سنگین این نیرو زیاد است.
کارهای هر روزِ مافعّالیتصفحه ۸۱ کتاب درسی
کارهایی را که هر روز انجام میدهید در یک جدول بنویسید و مشخّص کنید در کدامها نیرو بهصورت کشیدن و در کدامها بهصورت هُل دادن وارد میشود. کتاب سطر اوّل را خودش نوشته است: پوشیدن جوراب.
| کارها | کشیدن | هُل دادن |
|---|---|---|
| پوشیدن جوراب | ✓ | |
| بستن درِ کلاس | ✓ | |
| باز کردن کشوی میز | ✓ | |
| راندن دوچرخه با پا روی رکاب | ✓ |
اثرات نیروگفتوگوصفحه ۸۲ کتاب درسی
نیروها نهتنها اجسام ساکن را به حرکت درمیآورند، بلکه میتوانند سبب توقّف اجسام، تغییر جهت حرکت و یا تغییر شکل آنها شوند.
- به حرکت درآوردن: هُل دادن توپِ ساکن
- توقّف: گرفتن توپ با دست، یا ترمز دوچرخه
- تغییر جهت: زدن توپ با دست یا با راکت
- تغییر شکل: فشار دادن خمیر بازی یا مچاله کردن کاغذ
قایق بسازیدفعّالیتصفحه ۸۳ کتاب درسی
بچّههای یک گروه با خمیر بازی و بچّههای گروه دیگر با پوشبرگ قایق درست میکنند، طوری که قایق روی آب شناور بماند. شما هم قایقی درست کنید که روی آب قرار بگیرد.
- با نیروی فوت کردن قایق را به حرکت درآورید.
- با نیروی فوت کردن، قایقِ در حال حرکت را متوقّف کنید.
- ببینید آیا میتوانید با فوت کردن جهت حرکت قایق را تغییر دهید.
سه کارِ این فعّالیت دقیقاً سه اثر از چهار اثرِ نیرو در صفحهی قبل است؛ فوتِ شما همان نیروست.
نیرو در چه جهتی وارد میشود؟صفحه ۸۴ کتاب درسی
ما میتوانیم نیرو را در جهتهای مختلف به جسم وارد کنیم. در هر یک از شکلهای این صفحه معلوم کنید نیرو در چه جهتی به جسم وارد میشود و آن را با یک پیکان نشان دهید.
هنگام کار با ابزار، موارد ایمنی را رعایت کنید.