درس 2: خوراکیها
صفحه ۱۳ تا ۲۲ کتاب درسی
یک پرسش پیش از گردشصفحه ۱۴ کتاب درسی
رضا و آرش میخواهند با همکلاسیهایشان به طبیعت بروند و قرار گذاشتهاند خوراکی سالم با خودشان ببرند. اما رضا میپرسد: از کجا بفهمیم کدام خوراکی سالمتر است؟
معلّم جواب نمیدهد؛ بهجایش میگوید خوراکیهایی که میخوریم را میشود به چند گروه تقسیم کرد، و بهتر است هر روز از همهی گروهها چیزی بخوریم.
این پرسشِ رضا تا آخر درس باز میماند. هر فعّالیت یک تکه از جوابش را میآورد.
بشقاب سلامتصفحه ۱۴ کتاب درسی
بشقاب سلامت یک تصویر است که نشان میدهد بهتر است هر روز چه مقدار از هر گروه بخوریم. اندازهی هر بخش تصادفی نیست: هر چه بخش بزرگتر باشد، آن گروه باید سهم بیشتری از غذای روزانه داشته باشد.
به همین دلیل بخش میوهها و سبزیها بزرگترین بخش است و چربیها آنقدر کوچکاند که از بشقاب بیرون کشیده شدهاند.
- گروه میوهها و سبزیها
- گروه نان و غلات (گندم، برنج، جو) و سیبزمینی
- گروه گوشتها، تخممرغ و حبوبات
- گروه شیر و لبنیات
- گروه چربیها و خوراکیهایی مانند مربا، شیرینی و شکلات
از میوهها و سبزیها بیشتر، و از چربیها کمتر — این تنها چیزی است که باید از شکلِ بشقاب به یاد بماند.
غذاهای ما مخلوطاندفعّالیتصفحه ۱۵ کتاب درسی
بیشتر غذاهایی که میخوریم فقط از یک گروه نیستند؛ مخلوطی از چند گروهاند. برای همین یک بشقاب غذا میتواند همزمان چند نیاز بدن را برآورده کند.
چند غذایی را که دوست دارید انتخاب کنید و بنویسید هر کدام از کدام گروهها ساخته شده است.
| نام غذا | مواد اصلی تشکیلدهنده | گروههای موادّ غذایی |
|---|---|---|
| آش رشته | سبزی، حبوبات، رشته، کشک | سبزیها · حبوبات · غلات · لبنیات |
| کوکو سبزی | سبزی، تخممرغ، روغن | سبزیها · تخممرغ · چربیها |
سه روز، هرچه خوردید بنویسیدفعّالیتصفحه ۱۵ کتاب درسی
به مدّت سه روز، هر چه میخورید در جدولی با ستونهای صبحانه، ناهار، شام و میانوعدهها یادداشت کنید.
بعد مشخص کنید هر خوراکی مال کدام گروه بوده و برای هر کدام یک چوبخط بکشید. حالا جدولتان را با بشقاب سلامت مقایسه کنید.
الف) کدام گروه را کمتر از بقیه مصرف کردهاید؟
پاسخ: هر گروهی که چوبخطهایش کمتر از سهمش در بشقاب سلامت باشد. معمولاً میوهها و سبزیها کم میآیند.
ب) آیا فکر میکنید برنامهی غذایی مناسبی دارید؟
پاسخ: وقتی جواب میدهید که همهی گروهها در جدول باشند و نسبتشان به بشقاب سلامت نزدیک باشد — نه اینکه فقط غذای زیادی خورده باشید.
شمردن با چوبخط از حدس زدن بهتر است. تا ننویسید، متوجه نمیشوید کدام گروه را جا انداختهاید.
هر گروه چه کاری برای بدن میکندجمعآوری اطّلاعاتصفحه ۱۷ کتاب درسی
هر گروه از موادّ غذایی بعضی نیازهای بدن را برآورده میکند. به همین دلیل است که هیچ گروهی جای گروه دیگر را نمیگیرد.
| گروه موادّ غذایی | چه فایدهای دارد |
|---|---|
| گوشتها، تخممرغ و حبوبات | به رشد ما کمک میکنند |
| چربیها | به ما انرژی میدهند |
| میوهها و سبزیها | ویتامین دارند؛ ویتامینها برای سلامتی و درست کار کردن بدن لازماند |
| غلات و سیبزمینی | انرژی میدهند و بعضی ویتامینها و مواد لازم را به بدن میرسانند |
| لبنیات | استخوانها را محکم میکنند و بدن را مقاوم میکنند |
غذا همهی ماجرا نیست: بدن به آب به مقدار مناسب و به ورزش هم نیاز دارد.
برچسب سیب سلامتفعّالیتصفحه ۱۹ کتاب درسی
روی بستهبندی بسیاری از خوراکیها نشانی هست به نام سیب سلامت. این برچسب چهار چیز را میسنجد — انرژی، قند، چربی و نمک — و هر کدام را با یک رنگ نشان میدهد.
رنگها سادهاند: سبز یعنی کم، زرد یعنی متوسط، قرمز یعنی زیاد. پس بدون اینکه عدد بلد باشید، میتوانید بسته را بخوانید.
| خوراکی | نمک | قند | چربی |
|---|---|---|---|
| پنیر | زرد | سبز | سبز |
قاعدهی معلّم: اگر روی برچسب یک سطر قرمز یا دو سطر زرد باشد، باید در خوردن آن خوراکی احتیاط کرد.
روی بسته چه چیز دیگری نوشتهاند؟گفتوگوصفحه ۲۰ کتاب درسی
روی بعضی بستهها «مواد نگهدارنده» و «مواد افزودنی» نوشته شده است. نگهدارندهها کاری میکنند که خوراکی دیرتر خراب شود، و افزودنیها رنگ یا بو یا مزه را عوض میکنند.
آرش دو تاریخ متفاوت روی بستهها دیده است. یکی تاریخ تولید است — روزی که خوراکی ساخته شده — و دیگری تاریخ انقضا، یعنی آخرین روزی که خوردنش بیخطر است.
الف) چرا باید هر دو تاریخ را نگاه کنیم، نه فقط یکی را؟
پاسخ: تاریخ انقضا میگوید تا کِی میشود خورد، و تاریخ تولید میگوید چقدر از عمر خوراکی گذشته است. بستهای که تازهتر باشد بهتر است.
هشدار کتاب: بعضی خوراکیها ممکن است برای کسانی که بیماری یا مشکل خاصی دارند ضرر داشته باشد.
سه وعده را بسنجیدگفتوگوصفحه ۲۱ کتاب درسی
کتاب تصویر یک صبحانه، یک ناهار و یک شام را نشان میدهد. در گروهتان دربارهی سلامت هر کدام گفتوگو کنید و نتیجه را به کلاس گزارش دهید.
برای هر وعده سه چیز را بپرسید: از چند گروه غذایی چیزی دارد؟ کدام گروه جایش خالی است؟ اگر بخواهید کاملش کنید، چه چیزی اضافه میکنید؟
ایستگاه فکرایستگاه فکرصفحه ۲۲ کتاب درسی
به نظر شما چه چیزهایی ممکن است باعث شود بعضی افراد نتوانند برنامهی غذایی سالمی داشته باشند؟
این پرسش جوابِ یکی ندارد. گران بودن بعضی خوراکیها، در دسترس نبودنشان، وقت نداشتن، بیماری و عادتهای خانوادگی همه میتوانند بخشی از جواب باشند.
خوراکیهای آیینیفعّالیتصفحه ۲۲ کتاب درسی
یکی از رسمهای ما ایرانیان، درست کردن خوراکیهای ویژه به مناسبتهای گوناگون است؛ مثلاً برای سال نو و جشن نوروز سمنو میپزیم.
دربارهی این رسمها و خوراکیهای مخصوصشان با بزرگترها گفتوگو کنید و آنچه فهمیدید را به کلاس گزارش دهید.
واژههای این درس
- بشقاب سلامت
- تصویری که سهم مناسب هر گروه غذایی را در خوراک روزانه نشان میدهد
- سیب سلامت
- برچسب رنگی روی بستهبندی که مقدار انرژی، قند، چربی و نمک را با سبز، زرد و قرمز نشان میدهد
- مواد نگهدارنده
- موادی که به خوراکی اضافه میشوند تا دیرتر خراب شود
- تاریخ انقضا
- آخرین روزی که خوردن آن خوراکی بیخطر است