درس 14: از گذشته تا آینده
صفحه ۱۲۵ تا ۱۲۸ کتاب درسی
حرف پدربزرگها و مادربزرگهاگفتوگوصفحه ۱۲۵ کتاب درسی
مهران گفت: پدربزرگم میگفت از زمانهای گذشته تا کنون بعضی از موادّ غذایی را داخل نمک یا آب نمک قرار میدهند یا آنها را خشک میکنند تا فاسد نشوند.
محمّد گفت: مادربزرگ من هم میگفت گوشت را در سبدهای توری در سایه آویزان میکردند تا خنک بماند و فاسد نشود.
همین دو جمله سه راه نگهداری را نام میبرند و درس بقیّهی صفحهها را به همان سه راه اختصاص میدهد: خشک کردن، نمک، و خنک نگه داشتن.
الف) در محلّ زندگی شما برای نگهداری موادّ غذایی کدامیک از این روشها به کار میرود؟
پاسخ: از بزرگترها بپرسید در دورهی کودکیشان از چه روشهای دیگری برای نگهداری موادّ غذایی استفاده میکردند.
روشهای خشک کردن موادّ غذاییگفتوگوصفحه ۱۲۶ کتاب درسی
تصاویر این صفحه برخی روشهای خشک کردن موادّ غذایی را بهطور سنّتی و صنعتی نشان میدهند: در روش سنّتی میوه و سبزی را در آفتاب و باد پهن میکنند و در روش صنعتی از دستگاه استفاده میشود.
دربارهی روشهای سنّتی و صنعتی خشک کردن موادّ غذایی گفتوگو کنید.
الف) چرا خشک کردن باعث میشود مادّهی غذایی دیرتر فاسد شود؟
پاسخ: چون آبِ درون آن گرفته میشود. همان تبخیری که در درس چهارم دیدید اینجا به کار میآید — و بیآب، مادّهی غذایی دیرتر خراب میشود.
استفاده از نمکگفتوگوصفحه ۱۲۷ کتاب درسی
تصویرهای این صفحه برخی روشهای نگهداری موادّ غذایی در نمک را نشان میدهند: ماهی، پنیر و سبزیهایی که در آب نمک میمانند.
الف) در شهر یا روستای شما چه موادّ غذایی دیگری را برای مدّت طولانی در آب نمک نگهداری میکنند؟
پاسخ: خیارشور، زیتون، پنیر و ماهی نمونههای رایجاند؛ ولی این فهرست از جایی به جای دیگر فرق میکند.
ب) کتاب میگوید ضربالمثل معروفی دربارهی اهمّیت نمک در نگهداری موادّ غذایی وجود دارد.
پاسخ: کتاب خودش آن را نمینویسد و میگوید آن را از معلّم خود بپرسید؛ پس این یکی را باید در کلاس پرسید.
سرداب و یخدانعلم و زندگیصفحه ۱۲۷ کتاب درسی
یکی از راههای نگهداری موادّ غذایی، گذاشتن آنها در جاهای سرد یا کنار یخ است. این روش با گذشت زمان تغییر کرده است. کتاب دو نام قدیمی میآورد: سرداب و یخدان.
امروزه از یخچال برای نگهداری بسیاری از خوراکیها استفاده میکنیم، امّا در زمانهای دور نگهداری خوراکیها کار آسانی نبود. در برخی جاها غذاها را با برف و یخ خنک نگه میداشتند؛ این یخها را در فصلهای سرد سال تهیه و در یخدانها نگهداری میکردند. گاهی نیز موادّ غذایی را در اتاقهای زیرزمین که سردتر است نگه میداشتند؛ به این اتاقها سرداب گفته میشد.
- یخدان
- جایی که یخِ تهیهشده در فصل سرد را برای فصل گرم در آن نگه میداشتند
- سرداب
- اتاق زیرزمینی که چون سردتر است، موادّ غذایی را در آن نگه میداشتند
انارِ یزد و انگورِ تبریزصفحه ۱۲۸ کتاب درسی
بخش خواندنیهای کتاب دو روش محلّی را ثبت کرده است. در استانهای یزد و فارس، انارهای اضافهی باغ را در گودالهای سنگی انبار میکردند و رویشان را با برگ میپوشاندند تا انارها سالم بمانند.
در شهر تبریز، مردم برای نگه داشتن انگور از ظرفهای گِلی استفاده میکردند: با گِل ظرفی کاسهمانند میساختند، آن را در آفتاب خشک میکردند، سپس انگورها را داخل آن قرار میدادند و روی ظرف را دوباره با گِل میپوشاندند. این ظرفها را در جای خشک، تاریک و خنک قرار میدادند. هنوز هم در برخی شهرها از این روشها استفاده میشود.
الف) پیشبینی کنید در آینده چه تغییراتی در روشهای نگهداری موادّ غذایی به وجود خواهد آمد؟
پاسخ: هر پیشبینیای که دلیل داشته باشد پذیرفتنی است. به این فکر کنید که هر سه روشِ این درس یک کار میکنند: جلوگیری از خراب شدن، یا با گرفتن آب یا با پایین نگه داشتن دما.
متنهای «خواندنیهای علوم» فقط برای مطالعهاند و مورد ارزشیابی قرار نمیگیرند.