درس 1: جمع و تفریق دهتایی
صفحه ۲۰ تا ۲۲ کتاب درسی
سه مرحله: با دسته، با شکل، ذهنیفعّالیتصفحه ۲۰ کتاب درسی
این فعّالیت سه بند دارد و ترتیبشان کلّ روش درس است. بند الف با دستههای دهتایی که آموزگار به هر گروه میدهد، بند ب با نگاه کردن به شکل، و بند ج «بدون استفاده از دستههای دهتایی (به صورت ذهنی)».
یعنی وسیله قرار نیست بماند؛ قرار است تا وقتی لازم است بماند و بعد کنار برود.
الف) با دستههای دهتایی: ۴۰+۲۰، ۳۰+۳۰، ۸۰−۳۰، ۷۰−۲۰، ۵۰+۲۰، ۹۰−۶۰
پاسخ: ۶۰، ۶۰، ۵۰، ۵۰، ۷۰، ۳۰
ج) به صورت ذهنی: ۴۰+۳۰، ۷۰+۲۰، ۹۰−۴۰، ۸۰−۵۰، ۶۰−۵۰، ۳۰+۶۰
پاسخ: ۷۰، ۹۰، ۵۰، ۳۰، ۱۰، ۹۰
قاعدهی خودِ کتاب: «جمع و تفریقهای بالا مانند جمع و تفریقهای عددهای یک رقمی است. ۲۰+۴۰ را میتوان گفت: ۴ دستهی دهتایی و ۲ دستهی دهتایی که میشود ۶ دستهی دهتایی یا ۶۰.»
محوری که فقط دهتاییها را نشان میدهدتقریب بزنصفحه ۲۰ کتاب درسی
سه محور پشت سر هم: اوّلی همهی خطهای کوچک را دارد، دومی فقط ۰ و ۱۰ و ۲۰ و ۳۰ و ۴۰ را. «گاهی اوقات میتوانیم محور را فقط با نوشتن دستههای دهتایی رسم کنیم.» در محور سوم باید خودِ دانشآموز عددها را کامل کند.
همان جمعِ یکرقمی، یک طبقه بالاترکار در کلاسصفحه ۲۱ کتاب درسی
سه ستون و سه ردیف، و ردیف اوّل نمونه است. زیر هر عدد ردیف سوم حبابی نوشته «دهتایی» تا پیوند دیده شود.
۳+۵ و بعد ۳۰+۵۰
پاسخ: ۸ و بعد ۸۰ — یعنی ۸ دستهی دهتایی.
۴−۳ و بعد ۴۰−۳۰
پاسخ: ۱ و بعد ۱۰.
۶−۵ و بعد ۶۰−۵۰
پاسخ: ۱ و بعد ۱۰.
اگر بچّهای ۳۰+۵۰ را بلد نیست ولی ۳+۵ را بلد است، مسئله جمع نیست؛ ندیدنِ همین پیوند است.
دهتاییهای خودت را بسازکار در کلاسصفحه ۲۱ کتاب درسی
«تا جایی که میتوانید شکل زیر را با استفاده از مداد رنگیهای متفاوت به دستههای دهتایی تبدیل کنید. با استفاده از آن، تعداد مربّعهای کوچک را بنویسید.»
و بعد پرسشی که مهمتر از خودِ جواب است: «آیا شکل دستههای دهتایی شما مثل بقیّهی دوستانتان است؟»
دستهبندی یک جواب ندارد؛ ولی هر دستهبندی درست به یک عدد میرسد. همین را باید دید.
برای هر شکل یک جمعفعّالیتصفحه ۲۱ کتاب درسی
سه جفت کادرِ خالدار، و برای هر جفت باید یک جمع نوشت — یک بار افقی و یک بار ستونی. نمونهی کتاب ۳+۴ است.
بند دوم دو محور از ۰ تا ۱۰۰ دارد: «روی محورها جواب جمع یا تفریق را نشان دهید.»
۲۰+۴۰ روی محور
پاسخ: ۶۰ — از ۲۰ شروع کنید و ۴ تا دهتایی جلو بروید.
۷۰−۲۰ روی محور
پاسخ: ۵۰ — از ۷۰ دو تا دهتایی عقب.
تمرین صفحهی ۲۲تمرینصفحه ۲۲ کتاب درسی
۱) حاصل جمع و تفریقها را بنویسید.
پاسخ: ۴۰+۲۰=۶۰، ۹۰−۵۰=۴۰، ۸۰−۳۰=۵۰؛ و ستونیها: ۳۰+۵۰=۸۰، ۲۰+۱۰=۳۰، ۷۰−۲۰=۵۰، ۸۰−۵۰=۳۰.
۲) جاهای خالی را کامل کنید و سپس مانند نمونه یک تساوی بنویسید.
پاسخ: نمونه: «۲ دستهی دهتایی به اضافهی ۳ دستهی دهتایی میشود ۵ دستهی دهتایی» یعنی ۲۰+۳۰=۵۰. بعدیها: ۷ دسته منهای ۴ دسته میشود ۳ دسته، یعنی ۷۰−۴۰=۳۰؛ ۲ دسته بهعلاوهی ۴ دسته میشود ۶ دسته، یعنی ۲۰+۴۰=۶۰؛ ۸ دسته منهای ۲ دسته میشود ۶ دسته، یعنی ۸۰−۲۰=۶۰.
۳) مانند نمونه با رنگ کردن ۱۰ تا خانه، شکلهای مختلف بسازید. چند تا دستهی دهتایی درست کردید؟
پاسخ: شکلها هر چه باشند، هر رنگ یک دستهی دهتایی است؛ تعداد رنگها همان تعداد دستههاست. یکی از دو شکل صفحه شطرنجی است و دیگری مثلّثی.
عدد ۳۲ زیر ذرّهبینکامل کنصفحه ۲۲ کتاب درسی
«میخواهیم عدد ۳۲ را روی محور اعداد نشان دهیم. میدانیم عدد ۳۲ بعد از عدد ۳۰ است. برای این که محلّ ۳۲ بهتر دیده شود، روی آن قسمت ذرّهبین گذاشته شده است.»
و بعد بدون ذرّهبین: «عددهای ۱۷، ۲۵ و ۳۲ را هم روی محور اعداد زیر نشان دهید.»
ذرّهبین همان کاری را میکند که دستههای دهتایی کردند: یک بار کمک میکند، بار دوم برداشته میشود.