درس 1: اندازه گیری طول
صفحه ۷۴ تا ۷۶ کتاب درسی
مداد، شانه، ساعتفعّالیتصفحه ۷۴ کتاب درسی
«هر شکل با یک واحد اندازهگیری شده است. اندازهی طول آن شکل را با کامل کردن جاهای خالی نشان دهید.» مداد با گیرهی کاغذ، شانه با پاککن، و ساعت با چینه.
قالبِ جملهها همان چیزی است که باید دیده شود: «طول مداد بین ___ گیره و ___ گیره است. یعنی از ___ گیره بیشتر است ولی به ___ گیره نمیرسد.»
هیچکدام از این سه اندازه یک عددِ گِرد درنمیآید؛ همیشه «بین دو عدد» است. همین کمبود است که بقیهی فصل را پیش میبرد.
حالا با وسیلهی خودتفعّالیتصفحه ۷۴ کتاب درسی
«به همین ترتیب با استفاده از تراش خود طول کتاب ریاضی را اندازهگیری کنید و بنویسید: طول کتاب بین ___ تراش و ___ تراش است.»
و بعد: «حالا با یک مداد طول میز خود را اندازهگیری کنید و بنویسید.»
جملهی رنگیِ پایان صفحه پرسش را باز میگذارد: «برای اندازهگیری طولهای مختلف از وسایل مختلف استفاده کردیم. در مورد اشکال این روش اندازهگیری، در کلاس با دوستان خود گفتوگو کنید.»
یک مداد، سه جوابکار در کلاسصفحه ۷۵ کتاب درسی
همان یک مداد، اینبار با هر سه وسیله اندازه گرفته شده: «طول مداد ___ گیره است. طول مداد ___ پاککن است. طول مداد ___ چینه است.»
۲) چرا برای طول مداد عددهای مختلف به دست آمده است؟
پاسخ: چون واحدها هماندازه نیستند. مداد عوض نشده؛ آنچه عوض شده وسیلهی اندازهگیری است. واحدِ کوچکتر عددِ بزرگتری میدهد.
۳) برای این که طول این مداد فقط با یک عدد مشخّص شود، چه راهی را پیشنهاد میکنید؟
پاسخ: همه باید از یک واحدِ ثابت و مشترک استفاده کنند. این پرسش هفت صفحه بعد به «سانتیمتر» میرسد؛ کتاب جوابش را همینجا نمیدهد.
این دو پرسش قلبِ فصلاند. اگر بچّه خودش به «باید یکی باشد» برسد، سانتیمتر دیگر یک قرارداد حفظکردنی نیست.
چینهی بزرگ و چینهی کوچکتمرینصفحه ۷۶ کتاب درسی
«۴ مکعب چینه را کنار هم گذاشتهایم تا یک چینهی بزرگ درست شود. اندازهی هر شکل را با کامل کردن جاهای خالی مشخّص کنید.»
نمونهی کتاب خودکار است: «اندازهی طول خودکار ۳ چینهی بزرگ و ۳ چینهی کوچک است.» بعد نی و طناب میآیند.
این اوّلین بارِ فصل است که دو واحد با هم به کار میروند — یکی بزرگ، یکی کوچک، و ۴ تای کوچک برابر یکی بزرگ. همان ساختاری که آخرِ فصل میشود سانتیمتر و میلیمتر.
عقربهی بزرگ و نیم ساعتکامل کنصفحه ۷۵ کتاب درسی
«قسمت رنگ شده نشان میدهد که عقربهی بزرگ ۳۰ دقیقه یا نیم ساعت حرکت کرده است. حالا ساعت چند است؟»
و بعد وارونهاش: «اگر عقربهی بزرگ روی ۱۵ دقیقه باشد، نیم ساعت بعد کجا قرار میگیرد؟ مقدار حرکت عقربهی بزرگ را با رنگ کردن نشان دهید.»
از ۱۵ دقیقه، نیم ساعت بعد کجاست؟
پاسخ: روی ۴۵ دقیقه — نیم ساعت یعنی ۳۰ دقیقه جلوتر.
کادرِ ساعت در هر شش صفحهی این فصل هست و هر بار یک پلّه جلوتر میرود؛ صفحهی ۷۶ همین کار را با یک ربع تکرار میکند.