درس 4: انرژی الکتریکی
صفحه ۲۷ تا ۳۶ کتاب درسی
شبی که برق رفتگفتوگوصفحه ۲۸ کتاب درسی
مدّت زیادی از شب نگذشته بود که برق محلّهای که مهدی و خانوادهاش در آن زندگی میکنند قطع شد و همهی خانهها در تاریکی فرو رفتند. مهدی به کمک پدرش شمعی را روشن کرد.
انرژی الکتریکی یکی از شکلهای انرژی است. بیشتر وسایل و دستگاههایی که ما در خانهها، کارخانهها، فروشگاهها و بیمارستانها از آنها استفاده میکنیم با انرژی الکتریکی کار میکنند. در این وسایل، انرژی الکتریکی به شکلهای دیگر انرژی تبدیل میشود.
| نام وسیله یا دستگاه | انرژی الکتریکی به انرژی … تبدیل میشود |
|---|---|
| تلویزیون | … |
| آسانسور | … |
| لامپ | … |
| … | … |
الف) اگر برق خانهی شما یک هفته قطع شود، با چه مشکلاتی روبهرو میشوید؟
پاسخ: روشنایی، یخچال، آب گرم، شستوشو و شارژ تلفن. در گروه خود گفتوگو کنید و ببینید چند تای آنها را میشود جور دیگری حل کرد.
یک لامپ را روشن کنیدفعّالیتصفحه ۳۰ کتاب درسی
وسایل و موادّ لازم: سیم روکشدار، باتری قلمی، لامپ و پایهی لامپ.
- در گروه خود تلاش کنید با این وسایل یک لامپ را روشن کنید.
- پس از روشن کردن لامپ، با رسم شکل نشان دهید سیم، لامپ و باتری را چگونه به یکدیگر وصل کردهاید.
- با استفاده از یک باتری و فقط یک قطعه سیم، لامپی را روشن کنید و شکل مدار را رسم کنید.
- اگر بخواهید لامپ را روشن و خاموش کنید، چه تغییری در مدار ایجاد میکنید؟ شکل این مدار را هم رسم کنید.
الف) چرا در برخی وسایل بیش از یک باتری به کار میرود؟
پاسخ: چون آن وسیله به انرژی بیشتری نیاز دارد. باتریها انرژی الکتریکی موردنیاز چراغقوّه، ساعت، کنترل تلویزیون و بعضی اسباببازیها را تأمین میکنند.
- مدار الکتریکی
- مسیر بستهای از باتری و سیم و لامپ که الکتریسیته در آن جریان پیدا میکند
- کلید
- قطعهای که مدار را قطع و وصل میکند — در شکل کتاب با یک میخ ساخته شده است
هرگز برای انجام دادن فعّالیتهای این درس از برق استفاده نکنید.
دو لامپ: متوالی یا موازی؟فکر کنیدصفحه ۳۱ کتاب درسی
- با وسایلی که دارید مداری با دو لامپ روشن بسازید و شکل آن را رسم کنید.
- شکل مدار گروه خود را با شکل مدار گروههای دیگر و با شکلهای کتاب مقایسه کنید. مدار شما به کدامیک شبیه است — مدار متوالی یا مدار موازی؟
- پیشبینی کنید اگر یکی از لامپها را باز کنید، لامپ دوم روشن میماند یا نه.
- با آزمایش، درستی پیشبینی خود را بررسی کنید و آنچه را مشاهده میکنید بنویسید.
الف) اگر در مدارهای کتاب کلید را ببندیم، در کدام مدار لامپ روشن نمیشود و در کدام مدار نور لامپ بیشتر است؟
پاسخ: مداری که مسیرش بسته نباشد روشن نمیشود. مقایسهی نور را با آزمایش انجام دهید و کنار پاسخِ پیشبینیشدهتان بنویسید.
رسانا و نارسانافعّالیتصفحه ۳۳ کتاب درسی
در فعّالیت قبل دیدیم میخ آهنی جریان الکتریکی را عبور میدهد. حالا این پرسش مطرح میشود که آیا موادّ دیگری مانند پاککن یا گیرهی کاغذ هم میتوانند جریان الکتریکی را عبور دهند؟
مداری مانند شکل کتاب ببندید و در قسمتی از مدار، بین دو سیم، جسمهای مختلفی قرار دهید: میخ، سکّه، پاککن، خطکش پلاستیکی، خطکش فلزّی، عروسک، لیوان پلاستیکی، خطکش چوبی و گیرهی کاغذ.
| نام وسیله | روشن | خاموش |
|---|---|---|
| پاککن | … | … |
| میخ | … | … |
| سکّه | … | … |
| خطکش فلزّی | … | … |
| خطکش پلاستیکی | … | … |
الف) سیمهای برق و روکش آنها را از چه موادّی میسازند؟ چرا؟
پاسخ: خودِ سیم را از فلز (معمولاً مس) چون رساناست، و روکش را از پلاستیک چون نارساناست و نمیگذارد برق به دست ما برسد.
بعضی از جسمها مانند میخ آهنی، گیرهی فلزّی کاغذ، سکّه و سیم مسی الکتریسیته را عبور میدهند؛ به اینها رسانای الکتریکی میگویند. بعضی از جسمها مانند چوب خشک، پلاستیک و شیشه الکتریسیته را از خود عبور نمیدهند؛ به اینها نارسانا یا عایق الکتریکی میگویند.
چراغ راهنما بسازیدفعّالیتصفحه ۳۳ کتاب درسی
در گروه خود، با استفاده از سه لامپ و وسایل لازم، یک چراغ راهنمای ساده به سه رنگ قرمز، زرد و سبز بسازید. چراغ راهنمای گروه خود را به همکلاسیهایتان نشان دهید و روش کار آن را بیان کنید.
سهم شما در حفاظت از منابع انرژی: هنگام خارج شدن از اتاق، لامپ را خاموش میکنم؛ وقتی کسی به تلویزیون نگاه نمیکند، آن را خاموش میکنم. گروهی از بچّههای کلاس مبلغ آخرین قبض برق خانه را یادداشت کردند و پیشبینی کردند که با صرفهجوییهایشان، قبضِ ماههای بعد کمتر خواهد بود.